Totalt antall sidevisninger

torsdag 10. oktober 2019

"Dalen er stor og fager og fin..."

Andre akt i "Lady Arbuthnott" - sorgtynga syng ho om lengselen etter det å ha ein ven.
Det ordna seg jo på eit vis for ladyen som kom hit til Sunndal, men det er ikkje like lett for alle.


I dag er det Verdsdagen for psykisk helse. Psykisk helse er så mykje. Eg har tenkt lenge på at eg skulle skrive ein ny tekst om einsemd, men eg veit ikkje om eg tør og orkar - det er så ekstremt stigmatiserande. Og det til trass for at kvar femte nordmann er ramma av einsemdkjensle på ein eller annan måte. Men for meg handlar psykisk helse om det eg tenker og føler når eg kjenner på denne einsemda, og nettopp derfor treng eg å skrive om dette. Mottoet for dagen i dag er #gitid - GI TID!

Som mange nok har fått med seg, endte den siste fjellturen med eit fall og beinbrot. Med foten i gips i seks veker, prøvde eg å få dagane til å gå. Seks veker  = 42 dagar = i overkant av 1000 timar! Når eg skulle sove rundt 300 timar av dei 1000, var det fortsatt mykje tid att til å gruble. Kanskje satt eg heilt åleine så mykje som 600 av dei timane...
Men eg er så redd for at om eg skriv om einsemd, trur alle at eg fell ned i ein dal av sjølvmedliding - det er ikkje derfor eg skriv dette.

Eg skriv om det fordi dette er eitt av samfunnets aller - aller største problem, både no og i framtida. Kor ofte les vi ikkje om at ein finn nokon som har lege død i fleire veker eller månadar - og at grunnen til at ein blir funnen, er fordi det brer seg ei grusom lukt utover.
Viss du har lukta døden, veit du korleis han luktar. Litt søtleg eim som blir etter kvart ubehageleg og lite tiltrekkande. Eg har kjent på denne lukta - ei lukt som satt lenge i meg fordi den fortalte meg ei historie om det å bli aleine - veldig aleine.

Å vere ufrivillig aleine kan gi store psykiske problem, det er ein så stor knekk i livet, at det tar lang tid å reise seg att. Langvarig (kor lenge er det eigentleg?) einsemd kan gjere ein alvorleg sjuk, og nettopp derfor er dette ei samfunnsutfordring folkehelseministeren burde gripe meir tak i enn å skrive at båtflyktningar i Middelhavet ikkje får kome til Noreg.

I valkampen lanserte Kristeleg Folkeparti ein folkedugnad mot einsamheit og ei tipunkts liste for å kjempe mot dette stigmaet.

1. Dette er ikkje knytt til alder. Du finn einsame i alle aldrar - frå barnehagebarn til eldre, nokon er einsamme for ein kort periode av livet, nokon for ein lang periode.
2. Ikkje snakk om "dei einsame", for det er stigmatiserande - det er ikkje eit vi og dei.
3. Verdsett openheit. At nokon tør å vere open om noko så sårbart, er eit steg mot eit opnare og meir ærleg samfunn med plass for alle. Openheit er bra for helsa - ein blir fortare frisk av å seie det ein tenker og føler. Gevinsten av openheit kan ein sjå både i mikro- og makroperspektiv.
4. Prøv å etablere eit sosialt nettverk. Det er det aller vanskelegaste. I ein slik sårbar situasjon er det lett å tenke at det er ein sjølv det er noko feil med - "eg er ikkje verd andre sitt selskap, det er ingen her som vil bli kjend med meg". Og kor skal ein eigentleg gå for å prøve å etablere dette nettverket?
5. Sørg for at du har ein stad der du kan vere deg sjølv. For mange er det naturen - fordi naturen tar imot deg akkurat slik du er. For mange er det familien - men det er ikkje alle som har ein familie så nært, verken fysisk eller mentalt.
6. Forsøk å ta vare på nokre få nære venner. Venskap må pleiast - det gjerast best i dei fysiske møta, ikkje på nettet. Bygg venskap stein for stein.
7. Kjemp imot stigma når du kan. Eit menneske er ikkje ein merkelapp med eit sett negative eigenskapar. Ver eit medmenneske i staden for å sette merkelappar på andre. Ei avvisning kan stadfeste den tanken ein allereie har om seg sjølv - og kan føre til isolering.
8. Bidra til gode naboskap der du kan. Gro Harlem Brundtland sa i si tid at ein skulle vere ei nabokjerring - i den betyding at ein skulle bry seg. Kanskje kan naboskap bety at ein kan få hjelp ein treng eller at ein kan gi hjelp til nokon som treng.
9. Be kommunen lage ein plan mot einsamheit. Ein har lett for å tenke at det er berre ein sjølv som er einsam, men dette er noko det offentlege må gripe fatt i - derfor bør kvar kommune ha ein slik plan.
10. Hugs at du er aldri aleine - sjølv om det kjennest slik ut.

Så kva gjer denne einsamheita med deg - og med meg? Eg veit kva ho gjer med meg.
I blant prøver eg å behandle ho som ein ven - for å akseptere verda rundt meg slik ho er. I blant tar eg meg i å tenke at dette er eit tydeleg resultat av arvesynda - at det er nedarva gjennom generasjonar.
Eg har snakka tidlegare om kor viktig oppveksten på Hoemsetra har vore for å takle alt det eg har vore gjennom dei siste åra. Det står eg inne for enno - det er ei eiga utrusting.
Men alle dei gongene eg har vore sjukmeldt, frå første gongen då eg hadde kreft i 2010, via dødsfallet i 2012 og til beinbrotet no, så har eg hatt så mykje tid å tenke - for det er ingen som kjem på døra mi og ingen som ringer.
Og eg skriv ikkje dette for å seie at det er synd i meg, for eg taklar det - men kanskje kan nokon fleire tenke etter om de veit nokon i rundt dokker som treng eit besøk - litt tid saman med andre. For det er det einaste ein ønsker seg - at nokon skal gi ein litt av tida si.
Eg har budd her i bygda i snart 16 år, og dei opplevingane eg har hatt rundt det sosiale, er så få at dei er mogleg å telje. Eg lever enno på venninneturen til Oslo for eit år sidan - fordi det var min første venninnetur nokon sinne. Eg lever og på bursdagsfesten eg var på for fire år sidan.
Men eg kan mesta ikkje hugse sist nokon inviterte på middag, og iallfall ikkje hyttetur.

Då eg sat med gipsa fot tidlegare i haust, kom eg meg ingen plass. Det å vere fanga slik er spesielt tungt, for eg måtte la bilen stå. Når eg spurte folk om hjelp, stilte dei opp - men det å be om det sit så innmari langt inne. Og eg tenker - korfor kunne ikkje nokon ringe og seie at vi kunne køyre oss ein tur? Korfor kunne ingen tilby seg å gjere litt dugnadsarbeid for meg? Korfor ringte ingen og sa at dei kunne hente meg og ungen til eit middagsmåltid... Korfor kom mesta ingen på besøk?

Eg vil avslutningsvis seie at eg er veldig takksam for dei få vennene eg har her i Sunndal - dei skal ikkje føle seg støtt av dette blogginnlegget. Og eg er veldig, veldig glad for dei som gav meg av tida si då eg sat heime - Dag-Magnus, Bente, Lina, Anisa og An-Magreth som kom på besøk, Lone som gav meg dugnadshjelp med husmaling og dei som stilte opp som sjåførar når eg trong skyss. Pappa, mamma og bror min gav meg uvurderleg hjelp i hagen.
Men likevel saknar eg det å få bruke oftare tid saman med andre - gjere noko hyggeleg saman.

Sitatet eg brukte til overskrift er henta frå songen "Går min eigen veg" med gruppa Glittertind. Her skal du få resten av teksten - ord til ettertanke (teksten er kopiert frå denne linken):

Eg traskar i skog og over myr - går min eigen veg
Dei seier eg er ein underleg fyr - einsam det er eg

Åsane blånar og ligg og skin - går min eigen veg
Dalen er stor og fager og fin - einsam det er eg

Det blinkar så flott over elv og sjø - traskar steg for steg
No kjeme snart den fyrste snø - einsam det er eg

Eg vandrar imellom haug og hei - går min eigen veg
Her er det vilt og lang ifrå lei - einsam det er eg

Fins ikkje folk som eg kan sjå - går min eigen veg
Himmlen er blå men myra er grå - einsam det er eg

mandag 12. august 2019

Turblogg: Ein herleg trekant med knall og fall

Eg sleit med å finne ein høveleg tittel til denne teksten... "Ein trekant som sa seks", "Ein herleg trekant"...  Ok, eg måtte ha med det om trekant - og det var ein super tur! Til trass for litt styr...



Vi vart einige om å ta nokre Stikk ut-turar, min kamerat, Asbjørn, og eg. Eg skulle bestemme turmål. Alltid kjekt når ein kan ta fleire postar på ein tur, tenkte eg, og peika meg ut det som såg ut som ein herleg trekant på kommunegrensa mellom Molde og Gjemnes.
Så turdestinasjonane denne tysdagen vart Oltervatnet - Tovarden - Silsetvatnet. For lettvintheits skuld starta vi turen frå oppe i Grøndalen på Istad. Det står skilta nede ved fv 62 at det er Stikk ut-tur der. Du passerer og ein bom som betalast med å sende ein sms til eit nummer med ein kode, så får du sms tilbake med betalingsinformasjon. Når du køyrer oppover dalen, må du følgje skilta som seier at det er Stikk ut. Til slutt kjem du fram til ei parkering ved ein bom ved eit pumpehus. Der startar spaserturen til Oltervatnet.

Turen startar oppover langs ein lang og fin kanal. Her kan ein tru at ein er i Sverige...
Dette er ein grøn tur som går på grusveg heile vegen. Den er fin og astort sett flat, så dette er ein tur alle kan ta. Eg er ikkje heilt sikker på kor lang denne turen er, for når ein les om turen på stikk ut-sida, startar dei avstandsmålinga ein annan stad. Eg trur denne delen av turen er omlag 3 km.
Oltervatnet er eitt av fleire oppdemde vatn i dette området, så når ein kjem fram til turpostkassa, ser ein demninga - og sjølvsagt dei flotte fjella i bakgrunnen :)




Somme står hvide, andre står blå

med takkede, kappende, hidsige tinder,
somme sig binder
sammen i kæder og fræmad gå.
Af vejen små-folk! - Der inne "skjorten"!
(Sitat: diktet "Romsdalen" av Bjørnstjerne Bjørnson)
Har eg sagt kor svert det er å gå tur i ulltrøye om sommaren? Dagens turtips!


Det er alltid spennande å sjå kva fjell ein kan sjå og dra kjensel på på ein tur. Reinsfjellet er eit slikt fjell ein kan sjå på ganske lang avstand, og på bildet under her, kan du sjå det i det fjerne. På denne turen kunne ein mesta ikkje sjå toppen i det heile tatt.
Når eg zoomar kameraet bedre, ser ein tydeleg den høge masta på fjellet. Men stort sett låg Reinsfjellet i le resten av turen.


Asbjørn og Prins blei gode kompisar på turen :)
 Som ein ser på bildet over, har denne posten vore både sommar- og vinterturmål for Stikk ut. Ved sidan av der postkassane heng, er det ein kjekk benk å kvile seg på. Her tok vi den første rasten, men vi skulle vidare, så vi hadde ikkje all verdas tid å bruke der.
På veg til Oltervatnet snakka vi med nokre damer som hadde vore der. Dei kunne fortelje at det var lett å ta seg vidare på den ruta vi ville gå. Frå like før Oltervatnet går det grusveg vidare opp til Trollvatnet, som har vore Stikk ut-post fleire gonger.
På veg oppover mot vatnet fekk vi auge på denne hytta med strålande utsikt, og når du kjem til den, er du rett ved Trollvatnet.
Trollvatnet er og eit oppdemnd, regulert vatn. Du kan lese meir om turen på Moroturs nettsider. I følgje denne informasjon er det 4,5 km å gå frå pumpehuset til Trollvatnet, og det kan bety at det stemmer ganske bra at det er 3 km til Oltervatnet.


Utsikt mot Oltervatnet.

Ved Trollvatnet står det eit naust med ein båt liggande.

 
På Trollvatnet fekk vi auge på Tovarden øvst i lia. Damene vi hadde prata med, sa vi ville sjå varden, men at det truleg ikkje var nokon sti frå vatnet. Vi fann ein sti dei første 3-400 metrene, men i det vi gjekk oppover frå vatnet, var det ikkje noko sti å sjå. Oppe i lia beita sauer, så ein eller annan sti hit eller dit ville vi nok finne. Det var berre å stake ut kursen først som sist.

Der oppe er Tovarden.

Slakk og fin li for å komme seg opp til varden.

Eg blir verkeleg aldri lei av å fokusere mot Skjorta... Men når tid skal eg på toppen der???



Det var veldig lettgått oppover lia. Heldigvis ikkje nokre våte parti, ikkje for mykje kratt og kjerr, så det tok ikkje så lang tid å komme seg oppover. Og langt bak ragar sjølvsagt Skjorta.
På bildet under ser ein godt kor vi gjekk: Demninga til Oltervatnet er til høgre. Så gjekk vi oppover bak den haugen midt i bildet, og ein ser så vidt demninga til Trollvatnet. Vi kom over frå demninga til venstre for den haugen, før vi laga eigen sti i vellinga oppover lia.

Eg hugsar ikkje heilt kva eg sa til turkamerat Asbjørn, men plutseleg flaug det opp ei rype berre ein meter eller to frå meg. Eg vart frykteleg overraska, og eg hadde ikkje kome meg av overraskinga då det plutseleg flaug opp ei til. Artig å sjå, og det går jo mot rypejaktsesong no :)



Utsikt mot fjellet Skåla på Skålahalvøya, også eit flott turmål.
Ei stund gjekk vi oppover og bortover utan heilt å vite kor langt det var att til vardane, og mens vi gjekk, mista sauene av synet og. 
Men plutseleg såg vi toppen rett ovanfor oss, og det var ikkje langt opp til dei to vardane som viser kommunegrensa mellom Molde og Gjemnes - der av namnet Tovarden. Her kan du lese om turen på Stikk uts sider, som er på Gjemnes sitt turkart i år. No var eg spent på utsikta.

Tovarden i sikte :)
 I turomtalen på Stikk ut-sida begynner turen frå Indergardssetra, som ein køyrer til frå Silset i Batnfjord. Det er ganske bratt veg oppover frå europavegen, og om ein vil ha ein slakkare veg å køyre, vil eg absolutt seie det er bedre å køyre opp frå Istad. Litt seinare i teksten fortel eg kor du kjem att - du treng nemleg ikkje ta den same ruta som vi tok.




Til trass for "berre" 672 meter over havet, er det god utsikt i alle retningar frå varden. Ein ser godt utover til fjella utanfor Molde; både Vestnes, Midsund og Fræna.

Utsikt mot Molde.


Utsikta mot Krifast, Averøy og Kristiansund var ikkje så veldig god. Då måtte ein enda høgare, til dømes til Mannen, som ligg ved sidan av Tovarden.
Men i bakgrunnen på bildet under ser ein Meekknoken til venstre på Averøya, ein ser Krifast-brua og Bergsøya og så ser ein vel og fjella på Tustna til høgre baki.



I Gjemnes er det ganske mange fjell som er rundt 700 meter høge, og alle desse som ein ser på bildet under i retning mot Tustna er ganske jamhøge med Tovarden.
I rekka bak fjella i Gjemnes ser ein fjella ute i Straumsneset, og så ser ein Tustnastabbane i bakgrunnen.



Her kan ein skimte Tingvoll.

Reinsfjellet med Duå i framgrunnen.

Prins var lite nøgd med å bli brukt som fotografisk staffasje....:D

Viktig å hugse å skrive seg inn i turboka.



Så lettgått og fint terreng :)
Etter å ha stoppa passe lenge på Tovarden, var det berre å komme seg vidare. Vi hadde eit godt stykke igjen å gå, og vi skulle trass alt heilt ned til Silsetvatnet.
Frå vardane ser ein i retning mot Molde ein merka sti. Den er merka med raude merker, og stien er tydeleg heile vegen. Dette er ein blå tur, og det er ein lett og fin sti - verkeleg ein motiverande tur, om eg skal seie det slik. 
Vi hadde ikkje gått veldig langt då vi kom til denne merkinga av sti opp til Mannen/ Mana. Den turen har vore stikk ut-tur i fleire år, men ikkje i år. Mange synes det er kjekt å legge turen oppom dette fjellet. Meir om turen kan du lese på Moroturs sider.


Mannen/ Mana 785 m.o.h.


Haustfargane er på veg å smyge seg fram til glede for alle som kjem seg ut i naturen i månadane framover :)




Det gjekk lett og slakt nedover i retning Silsetvatnet. Ein passerer nokre vardar. Alle tre - inkludert Prins - var blide og nøgde, og det lura ingen farer rundt neste sving.
Eg veit ikkje kva som skjedde... Plutseleg trakka eg over på høgrefoten, og angsten skar tvers gjennom hjartet. Utan sjanse til å unngå det neste steget, trakka eg noko så inni granskauen over på venstrefoten. Eg skreik høgt og segna i hop på stien... Stakkars Asbjørn og Prins ante ikkje si arme råd, og det er sanneleg ikkje mykje å hjelpe seg med i fjellet. Det einaste Asbjørn fann som kunne avkjøle skada litt, var mose.
Men det nytta ikkje å legge seg ned på stien der - vi skulle trass alt ha med oss ein stikk ut-post til - for det var jo ein trekant det skulle bli på denne turen. Så eg reiste meg opp, fekk overta Asbjørns turstavar, så tok han ansvar for Prins, så rusla vi sa-a-akte avgarde. Det gjekk smått og sakte, men ned skulle vi. Undervegs hadde eg fleipa om at kanskje eg skulle eg ringe etter helikopter... Men eg skulle jo ikkje det då....

AU! Kva gjer du når ulykka er ute? Eg hadde heldigvis med ei støttestrømpe å ta på foten.


Etter ei stund fekk vi auge på Indergardssetra og Silsetvatnet. Dei ligg ikkje så langt frå kvarandre. Vi møtte nokre damar som vi spurte til råds, og dei sa at det ville komme eit stiskille eit stykke nede i lia, slik at vi kom rett ned mot vatnet i staden for å gå mot setra.
Og på bortsida av vatnet var posten vi trong for å få trekanten fullendt...

Indergardssetra og Silsetvatnet.
Litlvatnet og Indergardsnebba.


Der kor stien gjorde eit skilje, dukka det opp eit nytt skilt som viste vegen oppover mot Mannen. Det er denne stien ein skal velje om ein vil gå frå Silsetvatnet til Tovarden.




Her fortsett stien nedover lia mot Silsetvatnet. Det er godt merka, så det er uråd å gå feil. Terrenget blir litt brattare, men stien er like fin, og litt breiare, nedover.


 Stokkåsen var ein idyllisk liten plass i skogen. Vi lånte litt tid og plass å sitte utanfor huset, og der har nok heilt sikkert mange opp gjennom åra - kanskje i fleire hundre år - og grunna på kva livet og kvardagen skulle bringe.



Vi måtte fortsette turen vidare nedover lia. Det begynte å gå mot kveld, foten var vond og vi var ikkje ferdige med den planlagte ruta vår...
Nede ved Silsetvatnet kom vi til eit tydeleg skilt om kor vi skulle gå for å finne fram til Stokkåsen, Indergardssetra og Silsethytta. Og Stikk ut-posten ligg eit par kilometer bortover langs Silsetvatnet.




Korleis tar ein seg over demninga på vatnet? Vi vart usikre på om det var lov å gå på ho eller ikkje. I og med at tilkomsten til demninga var litt vanskeleg, tok vi fatt på ein litt usynleg sti på nersida av ho. For foten min var nok ikkje dette den likaste vegen...



Så var det berre å gyve laus på det siste strekket av turen vår. Asbjørn og Prins greidde å halde opp ei god fart bortover. Eg gjekk saktare og saktare, og foten verka meir og meir. Berre eit par hundre meter (maksimum) frå denne berømmelege posten ved Silsetvatnet, måtte eg rope til dei to karane som var eit stykke framføre meg at dei måtte signere inn i boka for meg... Då var kreftane oppbrukte, eg hadde sikkert gått i rundt 5 km med den vonde foten... Skikkeleg ulurt...

Silsetvatnet og Harstadfjellet i solnedgang.


Her enda dagens trekant. Nede i krysset er det eit Stikk ut-skilt. Vegen til venstre går opp dit bilen var parkert, det var berre to-tre hundre meter opp dit. Rett fram går vegen ned mot Istad.
Turen vi gjekk, vil eg verkeleg rangere høgt, for det var ein lang, men ikkje veldig tung tur i nydeleg terreng. Men - det gjekk som det gjekk med foten min... og når eg ser kor hoven og blå han fortsatt er omlag ei veke etterpå, angrar eg på at eg valde trekant framføre helikopter...
Snipp, snapp, snute...



Etiketter