Eg er sliten!

Eg er sliten. Det kjennast i kroppen, det kjennast i hovudet og det kjennast i hjartet. 

For ikkje lenge sidan vart det kjend kva nyordet 2016 vart: Første gongen presentert av statsminister Erna Solberg allereie nyttårsdag i talen hennar på tv. Ordet var kvardagsintegrering, og ho snakka om korleis kvar og ein kunne vere med og integrere våre nye landsmenn. I enden av 2016 har VG introdusert eit nytt ord: Kvardagseinsemd. Den einsemda mange av oss kjenner på når livet rullar og går i det kvardagslege.
VG har presentert ein serie med intervju av vanlege menneske i forskjellige aldrar som fortel om si einsemd. Sjølvsagt kjenner eg meg igjen. Er det verkeleg noko menneske som aldri har kjend på einsemda? Når eg les korleis dei stygge nettrolla kroer seg, og bruker desse historiene til å slenge drit om dei som brukar motet sitt til å fortelje om seg sjølve, blir eg sint og oppgitt. Det er ganske mange som manglar emna til empati rundt om i kongeriket Noreg.

Eg er sliten, fordi den - einsemda - forfølger meg. Den var min "venn" - min forhatte venn - i oppveksten. Den som tok bestevenninna mi frå meg - og gav ingen ting igjen - ikkje noko anna enn tomheit. Då var eg 9 år. Han hadde rett han som sa "Fåfengt og forgjengeleg - alt er fåfengt!"*. For bestevenninna mi fekk eg aldri igjen. Og livet for ein 9-åring var å sakne. Men saknet var ikkje forgjengeleg.
Saknet tok eg med meg gjennom oppveksten. For der eg vaks opp, var det ingen å vere saman med. Og på skulen eg gjekk, var det ingen å vere saman med. Eg gjekk til skogen, men eg ropte ikkje, for svara eg kunne få, hadde eg ingen bruk for.

Så skulle eg prøve å bli eit sivilisert menneske. Alle andre var det - det er ikkje vanskeleg. Lytt og lær. Sjå og lær. Kven kunne lære meg å lytte når eg berre ville prate? Kven kunne lære meg å teie når munnen løp løpsk? Kven kunne lære meg å stoppe når eg ville springe?

Har du kjent på at du saknar noko? At du heller vil vere ein annan stad? Saman med andre menneske? At du ikkje greier å tilfredsstille deg sjølv?
Det er tungt - du blir sliten. Det er vondt. Og tomt. "Fåfengt og forgjengeleg". Livet handlar om å kompensere og erstatte. Kjem liksom aldri i gong med det som er sjølvet prosjektet livet. Men skalet mitt er ikkje forgjengeleg. Skalet er mi hylse. Min trufaste beskyttar. Du kjem ikkje inn. Eg kjem ikkje ut. Kanskje møtte du ein liten bit av meg - ein liten bit.

Og no er eg sliten. No er eg lei av den sosiale lykkekarusellen. Eg må hoppe av - ta eit steg til side. Karusellen gjer meg svimmel, tung, trist. Grå. Har du først hoppa av, kjem du deg aldri på att. Det er faren du utset deg sjølv for. 

Eg treng ikkje lykka, vil ikkje ha lykka. Eg høyrer ikkje til. Eg høyrer ikkje til nokon stad.
"Den som er lykkeleg er sjeldan einsam", heiter det. Eg var ikkje lykkeleg - ergo eg var einsam.

Så kva saknar eg?
Då eg hadde blitt aleine, tenkte eg "tenk om nokon kan komme og gjere dagen min litt lysare". Men det kom omtrent ingen. I eitt år sat eg i sofaen med telefonen i handa, pcen i fanget og stirra tomt inn i fjernsynet.
Ein gong sa eg eitt eller anna om einsemda til ei dame eg møtte på butikken. Ho kikka tomt ut i lufta - det var tydelegvis ikkje hennar ansvar. Og det er den erfaringa eg har gjort meg - det er ingen sitt ansvar.

Eit oppgjer med einsemda

Eg skulle ønske nokon inviterte meg og ungane på eitt eller anna - på tur, på middag, på hyttetur. Det er noko vi sjeldan eller aldri opplever. Vi blir aldri invitert på juleselskap til nokon. For ganske mange er det det jula handlar om - for ganske mange finst det ingen å gå på besøk til.

Til sist: Eg veit eg ikkje bør legge ut dette. At eg ikkje skal snakke om det. At ungane vil reagere og det meste vil ikkje bli betre. Men eg trur ikkje min tekst skil seg så veldig frå dei historiene andre fortel. Eg redd eg skal bli oppfatta som sutrande - men alt eg spør om er å bli inkludert og kunne kjenne på at eg er rekna med.
I dag er det nyttårsaften. Lenge såg det ut til at ungane og eg skulle vere aleine. Så ringte eg mamma, og vi var einige om at i staden for at dei tre og vi tre sitt aleine i kvar våre hus, kan dei komme til oss. Vi blir ikkje aleine. Eg lurer mang ein gong korleis verden hadde sett ut utan familien min.

Frå Sunndal med kjærleik

Eg kysser dei rituelt tre gonger i det vi skal gå, og tenker at dei tre gongene må bety tru, håp og kjærleik. Det er oppbrotstemning på mottaket, og det er siste gong på lenge vi får møte våre syriske venner.

Hjartevenninnene Ingvild, Fatima 1 og Fatima 2 <3

Det begynte då dei to jentene - begge heitande Fatima - hamna i klassa til Ingvild, dotter mi, i vinter. Når det kjem to jenter som knappast kan norsk inn i klassen på ganske kort tid, er det viktig å jobbe med å inkludere dei, integrere dei og lære dei norsk. Ingvild tok på seg den jobben på strak arm, og jentene vart kalla ganske enkelt Fatima 1 og 2.
Etter kvart vart ho invitert med heim til dei på mottaket, og oppsummeringa eg fekk då ho kom heim, handla om kor mett ho var av all maten ho hadde fått.
Så vart Aleksander og eg og invitert til dei, og sjølvsagt var eg spent.

Når eg går opp trappene på asylmottaket på Sunndalsøra, kjenner eg på ei indre trist stemning. Veggar som har sett sine beste dagar, varmomnar som heng på skakke, vindu i gangen som ikkje er tett. Det er ikkje mykje som motiverer til trivsel for bebuarane der. Inne i leiligheita ser det ikkje så mykje betre ut - store rør som går gjennom rommet oppunder taket, ei lampe som har ramla ut av holet i taket. Kanskje er det eg som legg mest merke til det. Kanskje er asylsøkarane faktisk meir glad for friheita enn for slike småting.
Og la det vere sagt med ein gong: Eg klandrar ikkje kommunen for dette, for kommunen har ingen ting med bygget å gjere, sjølv om mottaket er eit offentleg mottak. Eg klandrar heller ikkje Staten, for det er ikkje dei som eig bygget, sjølv om mottaket er eit statleg foretak. Men eg klandrar huseigar som slettes ikkje bryr seg.

På mottaket har vi blitt kjent med dei to familiane Alnasan og Al Kurdi. Alnasan-familien består av mor og far og deira fire nydelege born. Fatima er eldst, no 9.klassing, så er dei som perler på ei snor dei tre som går på barneskulen. Dei to gutane, Omer og Mohammed, er i Aleksander sin alder. Dei bur i ei høveleg stor to-roms leiligheit på mottaket. Dei fire ungane har kvar sine senger på stua, mor og far har eige soverom. Det er rart å tenke på at dei forlot ein middelklasseheim med svømmebasseng i Aleppo då dei rømte frå heimlandet. Kontrasten til dei 50-60 kvadratmetra dei har på mottaket er stor,
Al Kurdi-familien består av mor og far og dottera Fatima. Dei bur i ei lita eitt roms leiligheit, der Fatima må dele rom med foreldra.
I desse små husværa skal liva deira leves. Her skal ein lage mat og ete, vere sosial og sove. Det var det dei fekk tildelt då dei kom til mottaket på Sunndalsøra etter å ha vore i eit akuttmottak ein eller annan plass i landet.

Middag med syrisk mat hos familien Alnasan.

Eg er interessert i språk, og det arabiske ordet for gjestfriheit er "karam". Ein finn att ordet i fleire språk, og det kan ha fleire betydingar. På arabisk kan det til dømes bety 'nobel natur', i punjabi noko som er storarta, og i koreansk betyr det 'sjenerøs' (Kjelde: Spørsmål/svar-side). Eg trur og at det er utgangspunkt for ord som 'karisma' og 'charity' (veldedigheit), fordi det er og eit anna ord for arabisk 'veldedigheit', nemleg 'kharya'. Det arabiske ordet for 'vennskap' er 'alssadaqa'. Også dette ordet betyr det same som det engelske 'charity', altså veldedigheit. Eg trur og at ordet 'kjærleik' kjem ut av akkurat dei same arabiske omgrepa. Også det religiøse omgrepet 'karma' kjem av det same. Karma forutset ei handling, og for meg handlar både kjærleik, omtanke og gjestfriheit om å gi omgrepet ei handling, fylle det med innhald.
Alle desse omgrepa dekker godt den følelsen eg har følt saman med desse vakre syriske vennene. Det er få plassar eg møter så mykje gjestfriheit som hos desse som har nesten ingen pengar. Dei kan nesten ingen ting norsk, og eg trur dei må ha hatt ein enorm kulturkollisjon då dei kom til Noreg.
Likevel er det alltid store, varme smil, mykje mat og ei stor rausheit eg har møtt på desse besøka hos Alnasan-familien.
Her kan du lese om då vi opplevde bryllup på arabisk på mottaket i sommar.

I dag var det suppe, ris og bulgur på menyen :)

Ingvild saman med Fatima 2 og Ghoufran, søster til Fatima 1.

Meg saman med Kamar, mor til Fatima 2.

Men no er både Alnasan og Al Kurdi på flyttefot. Syrarar får innvilga opphald i Noreg av myndigheitene, og no begynner mange av familiane å få tildelt kommune å flytte til. På tysdag flytter Al Kurdi til Rørvik på kysten av Nord Trøndelag, og truleg neste helg drar Alnasan til Oslo. Vi er einige om å prøve å halde kontakten, og no har vi to familiar på kvar sin kant av landet vi kan dra på besøk til. Eg er spesielt spent på Al Kurdi som blir einaste syriske familien i vesle Rørvik. Eg håpar bygdebefolkninga tar godt imot vennene mine, og at Fatima får gode venner på skulen. Herved er oppmodinga gitt til dei som bur i Rørvik! Overgangen blir nok mindre for Fatima og familien som skal til Oslo. Der vil dei treffe mange syrarar, og vonleg får dei og norske venner der.

Neste gong eg møter familiane Alnasan og Al Kurdi, både trur og håpar at dei har blitt flinkare i norsk, slik at vi kan lettare snakke saman. Og her var eg freista til å seie som alle muslimar gjer: insj allah! - Om Gud vil! Og det trur eg Han vil :) Eg er iallfall utruleg glad for at eg fekk møte desse fine menneska med hjarte utanpå kroppen, og eg ønsker dei alt godt på vegen ut i Noreg. Eg vonar dei blir tatt godt i mot, finn seg godt til rette, lærer seg norsk, får norske venner og at dei blir gode samfunnsborgarar.

Ei lita gåve til gode venninner å ta med når dei flytter frå asylmottaket i Sunndal.

17.maitale på Bergtun Grendahus i Eidsvåg

17.mai var eg så heldig å få halde 17.maitalen på Bergtun grendahus i Eidsvåg. Her er talen i sin heilskap.

Den fine buketten eg fekk som takk for talen eg heldt :)

Kjære nessetgjeldinger!

Tusen takk for invitasjonen hit i dag! Ekstra kjekt er det når invitasjonen kjem frå nokon eg reknar som mine eigne. I dag gjorde eg som Bjørnson: eg velte meg Nesset. Det er i grunnen ikkje så vanskeleg: Ein gong nesssetgjelding, alltid nessetgjelding!

Tema for tala mi i dag er identitet. Identitet er viktig, og utgangspunktet for ordet er henta frå matematikkens verd, og betyr "det samme" eller "lik". Utover 1900-talet vart omgrepet tatt inn i den psykologiske og sosiologiske verda.

Eg likar godt å snakke om å spegle seg - finne noko eller nokon ein kan spegle seg i. Når vi er ute i verda på reise, blir vi glade når vi møter nokon vi ser og høyrer er norske. Då snakkar vi som om vi har kjent kvarandre lenge berre fordi vi møtes på ein annan kant av verda. Dei fleste av oss har vel både høyrt og snakka om historier kor ein møter kjentfolk tilfeldigvis på ein heilt annan kant av verda. Klart det er artig at verda er så liten. Då bankar det norske hjartet ekstra hardt.

På 1800-talet kalte ein det i litteraturen "nationalkarakter". Frå 1850-talet og utover var nasjonalromantikken på sitt høgste i kunst og litteratur, og ein kan rett og slett ikkje halde tale 17.mai utan å nemne Bjørnson, iallfall ikkje i Nesset.

For Bjørnson var identitet viktig. Han var ikkje først og fremst det eine eller det andre, han var ein verdsborgar. Allereie i 1870, berre seks år etter at han hadde publisert "Ja, vi elsker", skreiv han eit hyllingsdikt til Norden. 

Men sjølv ein verdsborgar treng ein stad han kan kjenne på som det som er heime, ein stad kor ein kan spegle seg med både naturen og folket. Midt i blant fleire hyllingsdikt til Noreg og det norske, skreiv han og hyllingsdikt til det området som han skal ha sagt gjorde han til diktar, nemleg Nesset og Romsdal.

      Dette er Romsdalens stride land! 

Nu er jeg hjæmme; 

ti alt, som jeg ser, har øje og stemme! 

Og folket ? - Jeg kænner hvær eneste mand, 

om aldrig jeg så ham. Her er han tolket: 

kænner du fjorden, kænner du folket.

Sa Bjørnson i det kjente diktet "Romsdalen" frå 1879-1880. Pappa sa eg måtte nemne at det står om Skjorta i diktet og (men skjorta med liten s). Bjørnson spegla seg i både naturen og folket her i Romsdal. Litt seinare i diktet skriv han om romsdalingar som likesæle, lunefulle og heftige. Eg er vel ikkje heilt sikker på at det ligg berre positive skildringar i dei adjektiva han tilskreiv romsdalsfolket mot slutten av 1800-talet.

"Af vejen små-folk! - Der inne "skjorten"!

"Dette er Romsdalens stride land! ... kænner du fjorden, kænner du folket"

Sjølv legg eg aldri skjul på at eg er romsdaling og nessetgjelding. Det er det slettes ikkje grunn til. Heime har vi litt diskusjonar om kven vi er og kor vi kjem frå. Midt i den heitaste kommunereformdebatten erklærte dotter mi: "Det er ikkje så nøye med Sunndal, men Møre og Romsdal er viktig! Det er bra å kunne seie at ein er frå Møre og Romsdal!" 

Identiteten er ikkje alltid der ein veks opp, men kan vere knytt til mange andre forhold. Dotter mi hadde vore med på fylkesfinalen av UKM, og hadde nok ei god oppleving av det å vere frå fylket vårt.

Då eg vart spurt om å halde denne tala, vart det spurt om eg kunne seie noko om korleis 17.mai i Eikesdal føregjekk. Og det kan eg, sjølv om eg aldri har omtalt meg sjølv som eikesdaling. Det var berre ein stad eg gjekk på skule, men identiteten min ligg i Eresfjord og det å vere eresfjording.

Då eg vaks opp, var eg meir enn sikker på at Bjørnson meinte Eikesdalsvatnet når han skriv i "Ja, vi elsker" "furet, værbitt over vannet". Eg er fortsatt sikker i mi sak, for i følgje Edvard Hoem var denne teksten først tiltenkt å vere i "Arne", som Bjørnson sat og skreiv i Eikesdal. Du skal rett sjå det var ein av dei mange roturane over vatnet han skreiv inn i nasjonalsongen.

Kvart år fram til eg var ferdig med 8.klasse feira eg 17.mai i Eikesdal. Og desse 17.maifeiringane hugsar eg ikkje først og fremst for strålande ver (for det var det sjeldan), ikkje for fergeturar eller båtturar oppover frå Hoemsetra (vi slapp heldigvis å ro - det ville eg nok hugsa!), ikkje for strålande musikk (for det var det ikkje, for det kom aldri korps til Eikesdal), ikkje for underhaldninga vi skuleungane hadde eller for det fantastisk lange toget (som gjekk til Reitan og ikkje til Arne-steinen i Utigard). Men det eg faktisk hugsar når eg tenker tilbake, det er det eg saknar mest i dag, nemleg at dagen var for alle, og mesta heile bygda stilte opp - både gammal og ung. Du kunne telje på to hender dei som ikkje var til stades, og det var dei eldste. Elles var alle der, og på den måten kunne og vi som var ungar bli kjent med dei som var gamal, eller eldre som det vel helst heiter.

Ja visst hugsar eg både Petronelle, Marit og Helga som stilte opp i sine flotte bunadar på 17.mai, sjølv om dei vart etter kvart gamle dei og. Eg trur dei hadde like stor glede av å sjå på potetløp og sekkeløp som oss som deltok.

For ein del år sidan satt eg i 17.maikomiteen i Tromsø (og nei, det var IKKJE då NRK hadde sending frå feiringa i byen!), og noko av det aller viktigaste vi i komiteen gjorde, var å inkludere våre nye landsmenn i feiringa. I dag, då eg var på feiring på Sunndalsøra, var mesta halvparten av dei som var på Øratorget og feira dagen, dei som er våre nye landsmenn i Sunndal. Det er bra og viktig å inkludere dei i vår feiring, og vise at dagen er for alle.

I dag trur eg svært mange barn ikkje veit av andre eldre enn sine eigne slektningar. Når eg tenker tilbake på 17.mai som unge, er det historiene om at alle var inkludert eg vil trekke fram. Sjølv om eg aldri fekk min identitet til Eikesdal, er eg ikkje i tvil om anna enn at det er nettopp slike fellesskap som bind bygda og folket saman. Derfor håpar eg de nyt dagen i saman her, både barn og vaksne i alle aldrar, og har ei feiring de kan minnest ein gong i framtida og.

Gratulerer med dagen, og takk for meg :)

Hoemsbu ved Eikesdalsvatnet pynta til pinse- og 17.maifeiring.

Eikesdalsvatnet i sin finaste skrud 16.mai.

Eit oppgjer med einsemda!

No kjenner eg det er tid for å ta eit oppgjer med vår tids nye moteord: Einsam.

Eg kjenner eg treng å seie frå om bruken av det som ser ut til å ha blitt eit moteord i media: einsam.
Ikkje så reint sjeldan ser eg det brukt. Og det er ikkje av folk som står fram med si einsamheit - nei, sjå på desse eksempla:
"Det er einsamt å vere spiss," sa ein av vår tids betre spissar i eit intervju.
Ja, det er muleg at det kan kjennast litt einsamt like der framfor mål, men det er heilt sjølvvalgt, og du får better det godt betalt for å stå der og henge saman med den sjølvvalgte einsamheita di!
"Det er einsamt å vere gravid," lyste det mot meg frå eit av desse moderlege magasina for nokre år sidan.
Eg opna ikkje opp magasinet for å sjekke kva kjendissyngedama syntes var så einsamt med det. Dei aller fleste greier seg no gjennom dei ni månadane. Ein del oppmerksamheit følgjer det og med det å vere gravid, så den einsamheita skal vel vere overkommeleg!
Det siste eg las var at det er einsamt å skrive... Tja... eg har ikkje sett einsemda i det. Tvert i mot. Eg skriv, og om eg vil meddele noko til omverda, så publiserer eg det. Enkelt og greit! Om eg vil at nokon skal vurdere teksten, så hadde eg vel funne nokon som ville lese det for meg.

Eg tok for sikkerheits skuld og googla det. Då fann eg til dømes "det er einsamt å vere gründer", "det er einsamt å skrive doktorgrad", "det er einsamt på toppen", "det er einsamt å vere single". Eg reknar med at den som les dette, ser kor eg vil hen.

Eg trur ikkje nokon av dei som har kjent einsemda knuge i hjarte og sjel kjenner seg att i desse skildringane. Populistiske vinklingar på noko som svært mange synes er eit hån mot det som faktisk er einsamheit!
For snart to år sidan vart eg intervjua av den avisa eg sjølv arbeider i. Der tok eg eit slags oppgjer med den mykje brukte floskelen "eg har tenkt på deg". Ja, det er fint å vite at ein var i tankane til nokon, men eg er ikkje tankelesar, eg merka ikkje tankane. For meg var tanken rett og slett ingen ting verd! Det er berre drønnande malm og klingande bjølle! Det er korn som fell på steingrunn som vil blese vekk!
Eg høyrer andre som har hatt tunge periodar og fortel det same. Folk som kjem bort til dei og fortel at dei har vore i tankane deira. Men dei heller hadde ikkje merka den tanken. Det var ingen som ringte og sa det, ingen som kom på døra med ei helsing og sa det, ingen som inviterte på ein kaffeprat og sa det.

Kvifor var du der ikkje då dagane var onde?

Eg har tenkt mange gonger på dei eg trudde var vennene mine - folk på min alder som eg hadde kjent i mange år.Venner eg oppsøkte då eg var sjuk, og som eg trudde ville ta kontakt med meg då døden ramma i familien. Men det var stilt. Knappast eit lite "kondolerer" på facebookveggen.
Eg har tenkt på dei som tok kontakt med meg etterpå, som sende venneforespurnad med "lovnad" om å vere ein venn - sjølv om eg ikkje hadde vore bra nok tidlegare for deira vennskap.

Ei anna form for hån er dei som ikler seg sjølvmedlidingas kappe når dei set ut på facebook at dei har hovudpine, forkjøling, influensa, myggstikk, vondt i ei tå, vondt i hovudet... Jauda, men det meste av dette går over. Det er smertar kroppen faktisk er skapt for å kunne handtere. Det er litt enkel form for motgang som dei aller fleste er skapt til å klare, du må berre overbevise deg sjølv om at det er slik.
Jau, eg veit at vi alle slit med kvart vårt, men med respekt for dei som faktisk er sjuk - alvorleg sjuk og langvarig sjuk, så tenker eg at vi menneske alt for ofte ramlar ned i ei boble av sjølvmedliding for små bagatellar. Og når vi synes synd på oss sjølve, vil vi gjerne at andre og skal gjere det. "God betring med hovudpina di!" Ta deg eit par ibux, så går det nok over.

Einsemd - sjølvmedliding - sjukdom. Sider ved livet som dei aller fleste på eit eller anna tidspunkt vil bli prøvd i. Då blir du prøvd om du har ryggrad til å stå i det. Dei aller fleste har både familie og gode venner i rundt seg, men likevel kan du bli prøvd i livets små og store motgangar. Det er eit ordtak som seier at vi ikkje får meir enn vi kan makte å bere. I blant ei mager trøyst for dei som står i det, men det kan vere muleg å sjå sanninga i det når ein har greid å gå vidare.

Då Lene Marlin stod fram med si historie om sjølvmordsforsøket, tenkte eg på den sangen ho sjølv var med og laga - "Venn".
"Jeg vil være en venn, jeg ser at du faller - du vil reise deg igjen!"

Kvifor var du ikkje der då dagane var onde? Eg har lurt på det mange gonger, og eg vil aldri finne svaret.

Eit vondt barndomsminne

Historia denne veka om Karoline med psykisk utviklingshemming som ikkje fekk vere med på klassetur til Gran Canaria, tok meg over 30 år tilbake i tid.

Ein liten fådelt skule. Fire lærarar. Sju elevar i ungdomsskulen. Ni elevar i barneskulen. Ei lita jente på ni år åleine i tredje klasse.

I barneskulen heldt dei på med eit opplegg som handla om brevutveksling mellom ungar i Noreg og ungar i Afrika. Dei norske ungane heldt til i rundt Hamar-kanten. Eine læraren på skulen kom og frå Hamar-kanten. På den måten dukka ideen opp om å dra på klasse-/skuletur til Hamar opp. Alle i barneskulen var med på opplegget, og då skulle vel alle vere med på turen og?
Planlegginga av turen kom i gang, og det var mykje som skulle opplevast. Både domkyrkjeodden på Hamar og Skogbruksmuseet i Elverum skulle visst besøkast - blant anna.

Skuletimane gjekk, dagane og vekene gjekk, men den vesle jenta i 3.klasse skjønte etter kvart at det var noko som ikkje stemte. Ho var ikkje inkludert i turplanane. Det viste seg at turen var for dei i 4., 5. og 6.klasse, og det til trass for at den vesle jenta var med på undervisningsopplegget.
Sørgmodig måtte ho sjå at søstera drog på tur medan ho sjølv måtte vere heime.

"Det var jo uansett ikkje plass til meg i ein av bilane," tenkte jenta om hamarturen ho ikkje fekk vere med på. "Kanskje eg var for lita," tenkte ho og. Men uansett fekk ho aldri nokon forklaring på kvifor ho ikkje fekk vere med på den turen - ho hadde jo så lyst. Var det verkeleg berre ho som ikkje skulle på skuletur den våren?
For i samme tida dukka det og opp at elevane i 7., 8. og 9.klasse skulle vekk på ein todagarstur til Oppdal. Ikkje så langt, men uansett: tur. Sørgmodig stod den vesle niåringen  og såg på at broren og drog avgarde på klassetur.

I ettertid er det lett å tenke at lærarane kanskje var offer for eit system - eit system eller ei handling dei ikkje skjønte konsekvensen av.  Det er og lett å sjå at det var heilt feil det dei gjorde. At ein ikkje ekskluderer ungar i eit system der alle skal vere inkludert.

Den vesle jenta var eg. Eg ber ikkje lenger nag til lærarane - dei visste nok ikkje kva gale dei gjorde. Oppstanden rundt turen Karoline ikkje fekk vere med på, har aktualisert det å inkludere alle i skulen. Historia om Karoline brakte meg 32 år tilbake i tid. Minnet om den gongen eg var den einaste eleven på skulen som ikkje fekk på skuletur, er eit vondt minne - og eg fortel denne historia for å vise at Karoline si historie dessverre ikkje er unik.

Hei, så kjekt å sjå deg...

Kvar gong eg ser sjefen min, seier eg "hei, så kjekt å sjå deg på jobb" til ho, og vonar ho synes det er hyggeleg å høyre.

Og vonar at ho ikkje stiller det spørsmålet som vi menneske som oftast gjer: Meiner ho det verkeleg?
Det er ikkje så unaturleg at ein vil tenke det. Vi nordboarar er ikkje så van med å handtere hyggelege komplement, og treng å trene oss på det.
Eg har tenkt på kva som skjer når eg seier "hyggeleg å sjå deg!" I kommunikasjonsteorien snakkar vi om sendar - bodskap - mottakar. Sendaren (eg) seier bodskapen "hei, så fint å sjå deg" til mottakaren (sjefen min). Ein ting er kva sendaren formidlar, noko anna er jo korleis mottakaren oppfattar bodskapen.
Det er mulegvis ikkje mitt ansvar korleis mottakaren oppfattar det. Så lenge det er hyggeleg meint når eg seier det, så er det opp til mottakaren å bestemme seg for korleis bodskapen oppfattast.

Eg kan illustrere det med to sjølvopplevde historier.
Den første historia fann stad for ca 25 år sidan, då eg gjekk på gymnaset i Molde. Eg hadde sett dag etter dag på dei trufaste reinhaldarane på skulen. Ein dag eg gjekk forbi ho eine, ho skulle sikkert bli pensjonist snart, for ho var kvitleg i håret. Det vart sagt litt platt og plumpt frå meg: "Signe arbeidet!" Då stråla ho opp, tok etter meg og sa dei orda eg hittil ikkje har gløymt: "Åh tusen takk, du er den første som har sagt det på 30 år!"

Den andre historia er frå no i haust. Eg var på eit møte i partisamanheng, og hadde tatt på meg arbeidet med å registrere dei som kom. Det datt ein tanke ned i hovudet om at eg skulle handhelse på kvar enkelt. Det sette sjølvsagt deltakarane pris på, og før kvelden var omme, hadde eg handhelsa på alle dei omlag sytti menneska som var der. Då gjekk det opp for meg at det ikkje var berre dei som sette pris på det - det kjentes veldig godt å gjere det for meg sjølv og, og eg bestemte meg for at den jobben tek eg på meg på årsmøtet til helga og.

Dei to historiene er for meg sjølve bileta på kor viktig det er med den vesle frasa "hei, så kjekt å sjå deg!" Nokre gonger meiner ein det kanskje ikkje så veldig når ein seier det, men det er noko med at ein blir det ein fyller seg med. Fyller du deg med grums, blir det jo dette grums og, medan om ein fyller seg med ting som er godt, så vil denne fråsegna og vere god. Og eg kjenner sjølv at eg blir glad sjølv av å seie at det er hyggeleg å møte den eg pratar med!

Denne veka hadde vi kurs på arbeid, og kurshaldaren introduserte "5-1-regelen". Den går ut på at for kvar negative sanksjon/melding du gir, skal du komme med fem positive fråsegn. Døme: Du må sitje stille!  Åh, så flink du er å sitje stille! Kor hyggeleg vi har det her no... (+ tre til). Eg prøvde den på junior i dag ved middagsbordet. På den fjerde fråsegna putta han fingrane i øyra, og nekta å høyre meir...

Det hjelper på det meste det å vere positiv! Gode tankar og gode ord sprer glede på vår jord :)

Når brydde du deg sist?

For nokre dagar sidan la eg ut dette biletet på facebookveggen min. Det var vel omtrent som venta den responsen eg fekk - det var nokså taust!

Eg er glad det var Håvard Tjora som kom med dette! Han er lærar, og han har vist sopass godt på tv kva han er god for, så det skal vere godt hald i det han kjem med!

Plikt seier han at det er! Som menneske i dette samfunnet har vi nokre plikter, for nokre er det sikkert fleire, for andre er det sikkert færre - kva veit eg?! Men kva plikter har vi som forelder?
- Jau, vi skal sørgje for at ungen vår kjem seg til skulen for å få den naudsynte opplæringa det er bestemt ein skal gjennom.
- Så har ein vel ei viss plikt om å lære ungen sin eit visst sett av skikkar og reglar ein lyt forhalde seg til i samfunnet! Alle bør til dømes ha ei viss forståing av kva som er rett og kva som er gale!

Sjølv har eg sett som min jobb nr 1 som forelder å oppdra ungane mine til å bli gudfryktige samfunnsengasjerte menneske. Eg vonar eg lykkes med den retninga på oppdraginga! Men plikt å gjere det er det vel ikkje, men eg trur det er ein god veg for borna mine.
Men Håvard Tjora seier at mi plikt som forelder er å sørgje for at andre born i klassa til borna mine blir inviterte heim! Det høyrest voldsomt ut! Korleis i vide verda skal eg vite om andre elevar i klassa blir invitert med heim til nokon eller ikkje?
For det første: Research! Spør ungen din! Eg trur dei fleste i ei klasse har rimeleg grei oversikt over om det er nokon som blir stadig invitert versus om det er nokon som aldri blir invitert til nokon andre. Å snakke med ungen sin på denne måten er å bry seg om sin eigen unge sitt ve og vel!
For det andre: Om ikkje ungen din veit noko, så er det vel kanskje nokon andre innom på besøk du kan snakke med! Å snakke med vennene til ungane mine synes eg faktisk er viktig! Eg vil då vite kven dei er i lag med og korleis dei har det!
Eg spurte jenta mi i fjor haust etter eit venninnebesøk om dei hadde spurt ho korleis ho hadde det og korleis sommaren hadde vore - det var jo fortsatt berre fire månader sidan pappaen hennar døydde. Nei, dei spurte ikkje om det... eg var vel ikkje spesielt forundra! Men skuffa - ja, det var eg!

Ja, eg vil faktisk vite noko om dei som er innom her! Eg vil gjerne vite om dei har det bra, om livet går stort sett bra heime hos dei, om dei har ferieplanar eller andre planar! Eg vil faktisk gjerne vere interessert i vennene til ungane mine på denne måten! Og det er ikkje fordi eg er nysgjerrig! For eg trur ikkje eg er noko meir nysgjerrig enn folk flest!

Nei, det handlar kort og greitt om å bry seg! Som min Runar sa ein gong om ei konkret sak: "Kva trur du dei vil seie viss dei ein gong spør deg "kvifor gjorde du ingen ting med det når du visste?" "
Ja, kva skal eg svare då viss eg blir konfrontert mange år etterpå på spørsmålet - kvifor gjorde du ingen ting?
Eg veit med meg sjølv at eg vil få problem med samvitet mitt om eg skulle ha svikta eit born på denne måten! Derfor seier eg det som eg meiner det:
Å invitere handlar om å INKLUDERE! Inkludering bryt ned barrierar, opner auge og ikkje minst: Å inkludere kan vere med på å forhindre mobbing og psykisk trakassering!
"Du skal ikke tåle så inderlig vel den urett som ikke rammer deg selv" (Arnulf Øverland).
Derfor kjem eg til å fortsetje med det! Eg kjem til å spørje ungane som er innom her om korleis dei har det, eg kjem til å spørje ungane mine om korleis dei andre ungane i klassen har det. Eg kjem til å fortsetje å bry meg på denne måten! Om eg ikkje har krefter, så skal eg gjere det likevel!

Så derfor spør eg frekt og freidig: Når inviterte du ein unge frå klassa til ungen din heim? Når spurte du sist korleis vennene til ungane dine har det? Når brydde du deg sist?
Viss du ikkje greier å tidfeste det, er mitt råd: Då kan du gjere noko med det i dag!