Reisebrev: Ei helg i mitt paradis

Eg skulle ønske alle hadde sitt paradis å reise til og søke mot - eit Mjelle å lengte til, slik Terje Nilsen gjorde. Eg har sagt det før og seier det igjen: Her er mitt Mjelle og mitt paradis.

Denne vesle karen har alltid store forventningar på å komme på Hoemsetra :)

Dei siste dagane har vore skikkeleg gråe, kalde og regnfulle. Då er det fint å drøyme ei veke tilbake og flytte seg tilbake til underfulle dagar på Hoemsetra. Det var mesta sju månadar sidan forrige gong eg var på Hoemsetra sist, og eg lengta slik tilbake. Over 20 grader, blå himmel og ein natur som gjorde seg klar for sommaren var alt eg trong for å få livet litt meir i vater :)

                      

                   Då ho var ei lita jente                         

                                     og lurte på kva som var i vente                                            

                       Men det flaug ut av hennar hand                            

                    Så lett som eit dryss av sand.                       

                             Og ho drøymde om paradis                           

Paradis,

Paradis

Og kvar gong lukker ho auga.

Då ho var ei lita jente 

Og lurte på kva som var i vente

Men det flaug ut av hennar hand

Slik dei små draumar kan

Men dagane 

rullar tungt vidare

Hjula køyrer over sommarfuglen

Kvar tåre er ein foss

I natta - i den stormfulle natta

Lukkar ho auga

I natta

Den stormfulle natta

    Vekk ho flaug

                   (fritt oversett etter "Paradise" med Coldplay)           

Det er ikkje tvil om anna enn at eg hadde ein ekstremt spesiell oppvekst på Hoemsetra. Eitt var det å ikkje ha nokon andre i rundt seg enn familien, men noko anna var det å ha naturen så tett på - året rundt. Om vinteren var det stor spenning om når tid fonnene ville gå, kor store dei var, ville dei vere farlege for oss? Ganske ofte gjekk eg skirundane rundt garden med hjartet i halsen for at det skulle komme ei fonn på den eine eller andre sida av garden. 

Så kom våren, og då var det alltid spennande å sjå fonnene gjere seg ferdige med vinteren. Kor store ville dei vere, når på døgnet gjekk dei, kor tungt ville dei buldre - ville vi vakne om dei gjekk om natta?
Hos folk flest kallast dette spektakulært... Og det er det - eg og meiner det. For meg er det den dag i dag spektakulært. Men synet og lyden av fonnene gir meg vårfornemming, det sitrar og det er spenning. Bufonna viste seg fram mange gonger gjennom helga, det gjorde og Skramla. Breifonna er den det alltid mest spenning om - det er fonna som ligg nærast huset på nordsida. Dessverre lurte ho den som sov tungt... dei som vakna av lyden, fekk seg ei flott oppleving eine natta.

Bufonna

Breifonna

Pinsedag blei ein utruleg flott dag. Saman med ein gjeng frå Vike, var eg på ei skogsvandring utan sidestykke, men den kjem i ei eiga fortelling. Mens vi satt og drakk kaffe, meinte initiativtakaren til turen, Siri, som trass alt er ein viking, at vi måtte bade for å ikkje ha flått på kroppen etter turen... Eg pleier ikkje å bade i korkje mai eller juni - det skjer ikkje! Men jammen fekk ho hala meg med på det! Mens vi alt var ved den gamle ferga, tok vi oss ein liten sightseeing. Og kva anna enn cruiseferga Mardøla fekk vi auge på?!

Sanneleg la ho inntil hos oss - og den følelsen trur eg ikkje eg har kjent på tretti år - ferga slutta å gå i ordinær trafikk i 1990. Då bror min begynte på skolen i 1974, var ferga akkurat kommet til Eikesdalsvatnet. Fergeruta vart tilpassa skoleruta, og slik var det heilt til den siste dagen ho gjekk i november 1990. 

Å ha ei ferge som skoleveg er jo og ganske spesielt - det gav oss moglegheit til å treffe mange forskjellige menneske. Og det var jo på den måten eg fekk gleda av å treffe min beste venn, Jonathan frå Australia. Det var på den måten vi visste kven som budde i Eikesdal og visste noko av det som rørte seg i bygda, og det var på grunn av ferga det gjekk an å bu så avsides som vi gjorde.

For den som ikkje kjenner historia, måtte familien flytte då Eikesdalsvegen var ferdig i november 1990, fordi vegen kom på andre sida av vatnet. Då vart det vanskeleg for oss å bu der, og pappa la ned gardsdrifta, bestemor flytta på trygdeheimen og mamma og pappa kjøpte seg hus i Eidsvåg. Vi har sjølvsagt Hoemsetra som feriestad, og dit vender vi tilbake til så ofte som mogleg.

Idag er ferga eigd av Nikolay Finset i Eikesdal, og ho brukast til selskap av mange slag. I 2007 hadde Runar og eg bryllaupsfesten vår der, men kjente folk som Anne Karin Elstad, Knut Nærum, Henning Sommerro, Ole Edvard Antonsen med fleire har vore der og opptredd der.

For meg er og Hoemsetra vennskap - venskap med slekta mi som har hytte der, og det er venskap med naboane i dei andre husa. Desse venskapa var viktige for meg i oppveksten, for tenk å vite at snart ville sommarvenene mine komme. Ei av desse er Kristin i Molde. Tida på Hoemsetra er så mykje bedre når ho og familien er der. Å sitte foran "leirbålet" hennar og sjå dei siste solstrålene i fjella mens vi skrålar og prater om alt mogleg - det er mesta himmel på jord :)

Frå Kristin gjekk turen ned til vatnet. Ein skal altså ikkje sove bort sommarnatta, som det heiter. Ho var verkeleg for ljos til det :) Ingen stader er sommarnatta så fin som på Hoemsetra! Eg har ikkje tal på kor mange netter eg har site på kjøkkenet der og studert Goksøyra (tenk at eg ikkje tenkte på at det gjekk an å gå dit...). Her er nokre av bilda eg tok rundt midnatt natt til 1. juni. NB! Eg veit bilda ikkje er heilt beine, men det er ikkje alltid like lett å få til med mobilen.

2. pinsedag var like fin som 1. pinsedag, og det er få stader det er så fint å vere som på vatnet. Så vi måtte ut og ro og kikke på fonnene. Aleksander nytta høvet til å teste gummibåten han hadde fått mens vi andre sat litt bedre i båten. Her er nokre av bilda eg tok på roturen.

Eg kunne lagt ut video frå roturen, for det var berre lyden av årene som braut stillheita. Desse fine dagane og opplevingane skal eg leve på lenge - tenk om sommaren blir skikkeleg dårleg...? Då har eg iallfall den fine pinsehelga å leve på :)

Turblogg: Stikk ut-bonanza i Eikesdal, del 2: Mardalsfossen

Frå Slette gjekk stikk ut-ruta vår vidare til Mardalsfossen, Nord-Europas høgaste fossefall (655 m), som kan vere fin å besøke om våren og. Og det var første gong eg gjorde.

Dei to Stikk ut-turane i Eikesdal er ikkje berre fine og familievenlege turar: Det er og viktige turar for å minne om kampen om elverettigheitene som ein gong jaga gjennom dalen - storsamfunnet mot småsamfunnet, staten mot småbrukaren. Ikkje minst er det i år 50 år sidan den første miljøvernaksjonen i Noreg fann stad, nemleg demonstrasjonane mot Mardøla-utbygginga sommaren 1970. Eg kjenner meg veldig stolt over å seie at foreldra mine var med der - det er viktig å kjempe for det ein har kjært! Det er det viktigaste eg kan gi barna mine - retten til å kjempe med nebb og klør for det ein har kjært - det understrekar kor viktig ytringsfridomen er. Ikkje minst handlar det om retten til å eige og forvalte sine eigne ressursar - eigedomsretten som var nedfelt allereie i den franske grunnlova i 1789. Her er ein artikkel frå NRKs nettside frå 40-årsmarkeringa for ti år sidan, den gir ein del bakgrunnsinformasjon om det som hende.

Mens eg ventar på at eg skal komme meg opp i Sandgrovbotn og ta bilde av Mardalsfossen frå toppen, får eg nøye meg med desse bilda. Eg har fortalt fleire gonger om fossen på bloggen, men om eg skal framsnakke eitt av innlegga, synest eg denne teksten frå 2013 fortel det viktigaste - her fortel eg og mellom anna om utbygginga av fossen i 1970. Derfor seier eg ikkje så mykje meir om det her.

Sjølv om eg har vore opp til Mardalsfossen mange gongar (skal tru om eg har eit håp om at ungane mine skal kunne stien i blinde?), så har eg ikkje vore her på våren, så vidt eg kan hugse. Derfor vart på mange vis denne turen i eit nytt format - andre synsopplevingar enn om eg går sommarstid.

Så dette er kva eg opplevde på mi Kristi Himmelfart-vandring til Mardalsfossen :)

Viss du vil ha ein ekstra lang tur, parkerer du bilen på skuleplassen på den nedlagte skolen i Eikesdal, og sparer såleis samtidig 40 kr i bompengar. Sandgrovsletta Camping er på andre sida av vegen for skolen.
Inne i Mardalen må ein parkere og gjere seg klar for å gå den 1,7 km lange turen opp til fossen. Du kan lese om turen på Stikk uts nettside. Sjølvsagt er det ikkje same action og ikkje så spektakulært når det ikkje er vatn i fossen - den startar å renne 20. juni. Men sanneleg var det no spektakulært nok å vere der Kristi Himmelfartsdag, for det buldra godt i frå fonnene og elvene i området rundt fossen.

Prins var kjempelykkeleg for å få ein tur til :)

Skogane i Eikesdal er gjennom mange hundre år viden kjent for sine gedigne almetre (berre tenk på "Arne" som Bjørnson sat under ein alm i Utigard og skreiv i rundt 1860) og for hasselnøtter - elller "næt" som dei seier i Eikesdal (ok, eg burde vel seie det og, men er litt usikker på om eg gjer det...). Eg hugsar eg ein gong kom over ei bok frå krigens dagar, kor det stod fortalt om grisane i Eikesdal som var så feite fordi dei beita i hasselskogen og spiste mykje nøtter.

Når du er på tur oppover lia mot fossen, kan det vere kjekt å ta ein kikk på informasjonsplatene som ein finn eit par-tre av - slik som broder Terje gjer på bildet under. Viss du gjer det, kan du til dømes får vite at eikesdalingane begynte å fore grisene på "næt" allereie på 1700-talet, at Mardalsfossen har vore ein turistattraksjon sidan 1870-talet og at i 1892 bekosta Den Norske Turistforening bygging av ei steinkai i Mardalen som sørga for at turistar som kom med D/S Eikesdal kunne komme seg til fossen på ein meir lettvint måte. Og om "næta": I 1930-åra vart det selt 1700 kg nøtter på ein haust frå Vike-gardane. 

Treet fell over vegen som ein fin portal.

Fleire benkar å sitte på undervegs.

Dei siste somrane har det pleid å vere ein konsert på dette platået som er rett ved brua oppe i lia. I sommar kjem gruppa Isák med vokalisten Ella Marie Hætta som vann "Stjernekamp" i NRK for eit par år sidan. Fordi dei er såpass kjente som dei er og har visst eit solid lydanlegg, blir konserten nede på parkeringsplassen. For første gang skal joik ha større kraft enn krut i Mardalen! Og sjølvsagt er det verd å nemne at grunnen til at dei kjem, er fordi dei vil trekke band mellom Mardølaaksjonen og demonstrasjonane i Alta-Kautokeino-vassdraget eit lite tiår seinare. Utan Mardølaaksjonen er det ikkje sikkert det hadde blitt demonstrasjonar då Altavassdraget skulle byggast ut.

Desse folka som er med på bildet her (dei er spurde om det var greit), sit og venter på ein delegasjon som var like rundt hjørnet, mellom anna med stibyggaren Geir Vetti, som står for alle dei kjente trappene rundt om i landet - Midsundtrappene, i Tromsø, på Vega, i Mosjøen +++ (totalt 200 i talet). Det er eit stort ønske at det skal byggast trapp frå der stien sluttar og opp til fossen for å lette tilkomsten for den som vil ha seg ein dusj. Det hadde vore både flott og supert om det hadde blitt noko av! Dagen før var Vetti i Sunndal for å planlegge vidare Vinnutrappene - som kan bli eit enda større prosjekt enn Midsundtrappene.

Mardalsfossen ligg slik til at det er mesta ikkje sol i det heile der, berre litt i øvste fallet.

Fonnene gjekk ganske jamnt mens eg gjekk oppover.

I følgje denne teksten på eikesdal.no heiter dette området på bildet ovanfor Julgrøet, som viser til at det veks jul, eit slag kvann som var mykje i bruk i gamle dagar (på Hoemsetra har vi ein plass høgt oppunder fjellet som heiter Kvannrotsteinen av same grunn som det heiter Julgrøet).

Den skåra kor det ligg snø heiter Martinskåra, og ligg til høgre for Vestre Mardøla/ Ytste Mardøla, og der opp finst det ein sti som dei mest atletiske kan gå. Eg veit av nokre som har gått der, og det var visst ikkje av det enklaste ein gjer, både fordi det er vanskeleg å finne ein sti dit og fordi det er mykje stein å gli på. Men ein kjem seg rett opp i Mardalsbotn på 850 meters høgd, og kan då fortsette turen vidare utover mot Isfjorden i nordleg retning.

Dette vart eit vårleg besøk til Eikesdalens viktigaste turistattraksjon. Eg som har vakse opp med han, tenker ofte på korleis han var før han vart bygd ut - 3 m3 i sekundet rann det med vatn då. Mardalsfossen er enno viktig for å minne oss om at vi ikkje må gi oss over til styresmaktene og seie ja og ha, det er min bodskap når eg skriv dette no. Ein annan gong vil eg vise fram fine sommarbilete igjen av ein prangande og prektig foss :) <3

Ein liten sjølvie framfor fossen :)

Turblogg: Stikk ut-bonanza til Eikesdal, del 1 - Slette

Kristi Himmelfartsdag var absolutt ingen grunn for å sitte heime og sjå på godveret. Dagens turmål blei Eikesdal og dei flotte turmåla der :)

Sjølv om eg har vakse opp mesta heilt inne i Eikesdalen, har eg likevel ikkje lokalkunnskap om alle turane ein gå i bygda. Derfor er Stikk ut ei flott moglegheit for nye opplevingar. På turen til Eikesdal i går vart det både nytt og gammalt - men nytt på sitt vis - alt korleis ein ser det.

Det vart veldig mange bilder, og derfor blir det to bloggar frå Eikesdal, bygda som ligg lengst aust i den nye storkommunen Molde - tett inntil både Nordmøre og det nye storfylket Innlandet.

Vi køyrde rett opp til Finnset, den øvste garden i bygda. Du køyrer forbi begge dei to husa og finn parkeringa der vegen startar. Det er plass til omlag tre bilar, så det var akkurat nok til oss som velte den turen torsdag.

Her kan du lese meir om turen på Stikk uts side.

Frå Finnset går det slakt oppover, og ein får fin utsikt ned mot garden. Våren er komen øvst i dalen og, og sauane er slepte ut både på innmark og utmark. Derfor er det stor grunn til å minne om bandtvang på hundane. Ei anna viktig påminning er å lukke grindene etter seg.

Hugs bandtvang på hunden din! Sjølv den minste kan vere farleg for små lam. 

Hugs å lukke grindene du går gjennom!

Vegen opp til Slette er ein arbeidsveg for bonden. Derfor er det brei og fin traktorveg mesteparten av vegen, og ein passerer mykje gardsutstyr undervegs. Nedkappa tre også, slik som det broderen stoppa ved og målte opp til 1 meter i diameter.

Innover skogen er det mykje interessant å sjå på. Mange steinar å klatre på, tre å kikke på, steinar å kikke på... Med andre ord: For nysgjerrige ungar er dette ein flott og lett tur!
Mine barn stilte seg velvillig opp til fotografering :)

 Heile vegen går ein langs Aura. På andre sida av elva ser ein opp mot Aursjøvegen, som startar rett ved Finnset. Den opnar vonleg 1. juni som vanleg, men eg er neimen ikkje sikker i år.

Samtidig som oss starta det nokre andre med hund... = trekke hund...

Stort sett er vegen slett og lett, men det er ei stigning på 129 høgdemeter.

Like etter den brattaste bakken kjem ein til Hessura. Om namnet har samanheng med "mannhysingen" som jaga Per Nils i segnet om Per Nilse-spranget, er eg usikker på. Uansett skal det vere mykje å sjå på i og rundt ura for den som har tid og lyst til å utforske meir. 

Etter å ha gått eit stykke, kjem ein til Per Nilse-spranget. Dette er noko eg har høyrt om heilt frå skuledagane, men ikkje sett meg så mykje inn i historia. På denne sida hos eikesdal.no kan ein lese meir om segnet om Per Nils. Brukara som står der, er etter ei bru som var for å kunne utnytte jorda på andre sida av elva i gamle dagar.
Eg fann eit blogginnlegg av ein frå 2011 som gjekk innover på Stikk ut-tur der då, og då var det ei informasjonstavle ved Per Nilse-spranget som fortalte om namnet og historia. Den såg eg ikkje der på vår tur, men det kunne absolutt vore ei informasjonstavle ståande.

I løpet av dei siste åra har det gått steinras som har sendt ned store steinar frå fjellet ovom.

Terje er geolog, og har stor glede av å fortelje om steinen si historie.

Det fascinerande med turen er kor landskapet endrar seg undervegs. Eikesdalen er ein lang og smal dal, og innover frå Finnset smalnar han mykje. Men samtidig er det og mykje ope ved han, og Slette har namnet sitt fordi det er ei opa slette midt i den trange dalen. Området er omkransa av mange gamle almer, som er ein tresort det finst mykje av i bygda - jamfør Bjørnstjerne Bjørnson som sat under ein alm i Utigard og skreiv "Arne". 

Samtidig er det og god grunn for å minne om Aura og dei omkringsliggande elvane si historie. Det er eit mål at laksen skal gå heilt opp i Aura for å gyte, men etter dei store utbyggingane på 50- og 60-talet, vart elva mesta heilt tørr. Eg hugsar ho som knusktørr frå min oppvekst. For den som er interessert, kan ein ta ein kikk i denne rapporten frå Statkraft (2007) om temaet, som NINA har gjennomført.

På Slette er det ein flott gapahuk kor ein kan ta dagens lunsj. Det passa godt for oss som hadde reist og gått langt :) 

Postkassa finn du på veggen til venstre i gapahuken.

Her ser du postkassa heng inne i gapahuken.

Turgjengen: Meg, Aleksander, Terje og Ingvild :)

Frå Slette ser ein opp til det høgaste punktet på Aursjøvegen, nemleg Brønnhø. Der har ein ei fantastisk og spektakulær utsikt nedover Eikesdalen frå 1000 meters høgd. Absolutt verd eit stopp når ein køyrer Aursjøvegen (sjølv om det ikkje er merka som utsynspunkt - det står eit skilt om at ein er på Brønnhø).
Ein stor istapp ventar på å ramle ned eller tine - sikkert opp mot 15-20 meter høg i og med at eg kunne zoome han inn slik på bildet.

Livet som sau ved Slette er supert - nysgjerrige er dei og.

Når ein fortsett å gå innover dalen, kjem ein til Aurstaupet. Der er dalen trang, og eg trur og uframkommeleg. Ein gong var Aurstaupet ein prektig del av elva Aura, som var ei god fiskeelv som sørga for at det var eit rikhaldig fiskeliv i Eikesdalsvatnet. Då elvene vart utbygde, gjekk dette ut over talet på fisken og storleiken på han i både Eikesdalsvatnet og Litlevatnet, og derfor måtte fisken tilførast utanifrå som yngel for å kunne ha ein fiskebestand i vassdraget. Derfor er det klekkeri både i Eikesdal og Eresfjord kor smolten blir yngla og gjort klar for utsetting.

Prins lurte nok ein augenblink på om det var slektningar av han...

Dette er rett ved gapahuken på Slette.

Tid for å finne vegen nedover mot bygda att - ny Stikk ut-tur ventar :)

Firlingmammaen passar godt på flokken sin <3