No blir det snart sommarstille her...

Det er straks sommarferie - familien skal ut på tur og kose seg og hygge seg saman! Glede oss over livet og trua på Gud! Kjenne at livet er godt!

Vi skal gjere det som Runar og eg sa i den aller siste samtalen før han døydde: Fare til Dyreparken i Kristiansand. Han blir med oss på reisa, og kanskje kan Aleksander kjenne at han blir boren på skuldrane til far sin, slik han begynte å tenke på for eit års tid sidan.

Akkurat no vil eg heller at du les ein annan blogg - min er det meininga du skal finne att når sommaren lir... I dag vil eg at du les bloggen Solsiden på adresse http://anmest.blogspot.no/ . Bloggen tilhøyrer Anja Merete Stolsmo, med røter hit til Sunndal. For nokre veker sidan håpa ho at ho kunne rekke å besøke besteforeldra sine her - no er ho like ved utgangsdøra av livet.
Anja Merete har delt den lange reisa med kreft med den som vil lese. Eg har prøvd å følgje med bloggen hennar ei stund, og det er nok den bloggen eg har lest som har gjort sterkast inntrykk på meg.

Anja Merete bur i Oslo-området. Ho fekk brystkreft samstundes med meg - begynte på cellegiftkur eit par veker før meg. Ho hadde strålebehandling samstundes som meg. Men til ho spreidde krefta seg - og no har ho levd med den spreidninga siden hausten 2011.

For meg har det vore utruleg rørande og verdifullt å lese det ho har skrive. Til og med no når ho har sine siste dagar skriv ho og deler med oss. Det er vanskeleg å finne ord som dekker her - som menneske kjem vi i ein situasjon kor ein kjenner avmakt! Det ho skriv, grip meg så sterkt, at eg vil at andre skal lese det og!

No blir det nok stille frå bloggen min i nokre veker på grunn av ferie. Men eg vonar du vil bruke litt tid på å lese Anja Merete sin! Den er verd di tid!

Ha ein fin sommar!

Beste helsing Ingunn :)

Å vere til stade

Eg sat i eit viktig møte, eg høyrte at det som vart sagt var viktig! Det handla jo om meg. Likevel kjende eg det flaug over hovudet.

Det var mange ord, eg trur ikkje eg greidde å fange alle - til trass for at det handla om meg. Eg kjende det var flosklar som vart sagt, det var sikkert derfor dei fòr over hovudet. Eg likar ikkje flosklar - dei er så ekstremt overflatiske!
Eg høyrde den andre tala til meg, og eg lot orda flyge over hovudet, eg makta ikkje ta dei ned dit eg sat. Heilt til eg sette auga i den andre og fortalte kva som er viktig i mitt liv og korleis eg opplever mitt liv. Det er ikkje nokon andre som kan setje seg inn i mitt liv! Eg kjende eg vart provosert - for den andre hadde aldri prøvd å forstå meg.

Det var då eg kjende det klarna for meg, og eg skjønde kvifor eg ikkje var heilt til stades. Eg var ikkje til stades i mitt eige liv. Viss ikkje eg er det, så kan eg vel ikkje tru at nokon andre er det?! I mitt liv altså! Å vere til stades for meg sjølv - å setje grenser for mitt eige liv... Nokon meiner eg ikkje gjer det fordi eg støtt og stadig skriv så mykje ymse både her og på facebooksida mi. Nokon vil vel seie det er uvettig og tankelaust.... i blant tenker eg at det er den metoden eg brukar for å invitere andre inn i livet mitt... Jau, grenser - eg set dei heile tida. Det er den måten eg er til stades for meg sjølv på - ikkje for nokon andre, men for meg sjølv.

Så sat eg der i møtet med den andre - og kjende at eg ikkje skulle svikte meg sjølv! Vere tru mot meg sjølv! Det er det som er viktig! Skal eg komme meg vidare, kan eg ikkje vike unna det mennesket eg sjølv er.
Eg trur ikkje det kom så mykje godt ut av møtet med den andre. Eg var sint og såra, men hadde likevel fått ei ny erkjenning undervegs: vere tru mot den eg er - det blir slik uansett kva andre måtte meine!

INNLEGG PÅ VILLAKSSEMINAR I SURNADAL

I dag har eg deltatt på eit svært lærerikt seminar med villaks som tema på Nygard Lodge i Surnadal i høve laksefestivalen. Svært interessant å være med på! Her er innlegget eg heldt for forsamling:

Elvene i Noreg representerer to viktige oppgåver i samfunnet:

For det første er det den viktigaste fornybare energikjelda vi har, og for det andre er det ein viktig kjelde til rekreasjon, turisme og forvalting av naturen.

Dei spørsmåla som blir stilt i dag må sjåast i samanheng med desse to viktige oppgåvene.

Det er heilt feil å seie at vi har nok straum, for det har vi slettes ikkje! Det fekk vi erfare i vinter då det var fleire veker med kulde, og går vi litt sørover i Europa, er fornybar energi eit svært etterspurt produkt. Og kvifor: Jau, fordi vi er nøydde å ta miljøspørsmålet meir og meir alvorleg. Dette er noko mellom anna forbundskansler Angela Merkel har arbeidd mykje med dei siste åra.

I Noreg er vi heldige som har rikeleg tilgang på vatn. Det gjer at vi kan ha reservoar som lagrar vatnet, slik at straumprisane vert forholdsvis låge, også når det er lange periodar med kulde og opphaldsver – og samanliknar ein seg med andre land, er straumen retteleg rimeleg!

KrF ønskjer at det skal vere muleg å byggje ut fleire småkraftverk for å komme denne etterspurnaden i møte. Men der ønskjer eg og å leggje til at – med oppveksten ved Eikesdalsvatnet som bakteppe: Dalføret Eikesdal – Eresfjord er vel det dalføret her i distriktet som har gitt flest elver i frå seg nettopp for å imøtekomme straumetterspurnaden -og eg veit godt at det å leggje elver i røyr er slettes ikkje berre bra! Det er og med på å setje naturen i retardasjon. På 60-70-talet, medan ein fortsatt hadde lov å fiske etter laks i Eikesdalsvatnet, var det ikkje så uvanleg at ein fekk laks på garnet som var oppi 12 kg. Etter at elvene i Eikesdalen vart utbygd, er det mesta uråd å få fisk som er større enn 6-8 kg! Det resulterte og i at elva Aura i Eikesdal som tidlegare var ei utmerka lakseelv, vart heilt tørrlagt! Pappa har fortalt historier om når laksen låg ved elvebredda øvst i dalen og sola seg då han var skulegut!

Med dette for auge, vil eg fremme følgjande synspunkt:

Fisking etter villaks i elvene er eit gode som eg ønskjer å støtte opp under! I dei elvene som har ein naturleg laksebestand, ønskjer eg at det skal fortsetje å vere laksefiske! Og då er det viktig at det er riktig tilgang av vassføring, slik at fisken går opp den leia den skal. Eg bur sjølv i Sunndal, og ser dagleg no på sommarstid kor viktig elva er som kjelde til rekreasjon og uthenting av ein naturleg ressurs. Toril Melheim Strand her bur i Eresfjord, og fekk for nokre veker sidan oppleve på nært hald kor viktig elva er i marknadsføringsaugemed, då kong Harald besøkte bygda. Dette er maksimal marknadsføring!

MEN: Villaksbestanden har ei stor utfordring, og det er trusselen lakseoppdrettsanlegga fører med seg. Eg saksar frå KrFs program: «For oppdrettsnæringen utgjør livskraftige bestander av villaks både grunnlaget for dagens næring og en viktig genetisk ressurs for fremtidig utvikling».

For å sikre at desse to næringane ikkje kjem i konflikt med kvarandre ønskjer KrF at det skal setjast strengare krav til korleis oppdrettsnæringa driv, mellom anna med vidare utvikling av lukka anlegg, som er ein teknologi som er i full utbygging rundt om i verda. Dette har og representantar frå partiet fremja forslag om frå Stortingets talarstol. Målet må vere å hindre spreiing av lakselus og ikkje minst rømming frå merdene. Det er verkeleg noko som vil vere eit viktig tiltak for å fortsatt sikre tilgangen på rein, ubesmitta naturlaks!

Men ja – KrF vil gjerne ha ei minstevassføring i elvevassdraga. Villakssvennlege konsesjonsvilkår er viktig for å sikre ei framtidig bestand av laksen. Når det gjeld det siste spørsmålet, trur eg at ein må inn og lage avtalar mellom grunneigarar og Statkraft som mellom anna sikrar at det blir slept ut tilstrekkeleg mengde vatn i elvene i dei periodane ein treng det for å sikre gode gyteplassar. Installering av omløpsventil er sjølvsagt eit verkemiddel som og må vurderast å takast i bruk.

Til slutt vil eg seie: KrF vil at eit naturleg liv i elvene skal oppretthaldast! Dette er viktig for det biologiske mangfaldet og for dei generasjonane som kjem etter oss.

Kor er kvinnene på festivalprogramma?

Maria Mena - ei sjeldan feminin rose i eit elles maskulint festivalprogram!

I helga hadde eg eit par trivelege dagar på Norwegian Wood Festival i Frognerbadet i Oslo. Dessverre var det kun ei kvinne som var trekkplaster på hovedscena! Det var fem dagar etter 100-årsmarkeringa for kvinneleg stemmerett!

11.juni markerte eg nokså sterkt her på bloggen at det var 100 år sidan vi kvinnene fekk ålmen røysterett i det politiske virket i Noreg. Samstundes etterspurte eg kor til dømes kvinnene på sokkel er - utan kronprinsesse Märtha, Wenche Foss og Grethe Waitz er det ikkje mange kvinner som har fått ein skulptur av seg sett på sokkel. Dessverre.
I helga syntes eg det var veldig tydeleg fråveret av kvinner i det musikalske rommet. Og la det vere sagt med ein gong: Sundag var Gramo Underwood-scena på festivalen vel besøkt av dyktige unge kvinner! Men på den store scena var det berre Maria Mena som fekk synge - elles var det dyktige karar "all over"! Men når eg medan eg skriv dette, sitt og ser på filmen om Ragnarockfestivalen i Holmenkollen i 1973, så er det ikkje så stor forskjell frå då til dagens stode!
Eg har for sikkerheits skuld gjort ein liten sjekk på nettsider til ei rekke festivalar - det vere seg kristeleg festival, jazzfestival, countryfestival og ymse lokale festivalar, og inntrykket mitt blir stadfesta over ei brei line: Kvinnene er i kraftig underrepresentasjon - for meg har det vore vanskeleg å finne ein festival som har fleire enn 20 % kvinner blant dei som står oppført som artistar. Og endå vanskelegare har det vore å finne ein festival som har ei kvinne som det framste trekkplasteret! Det finns heldigvis eit par heiderlege unntak, deriblant Laksefestivalen i Surnadal som har Bonnie Tyler.

Det er påfallande få kvinner som får formidla sin bodskap og lufta si røyst i sommar på dei mange scenene rundt om i landet. Eg skulle likt å vite kva som vert diskutert i dei mange festivalkomitear og festivalstyrer når knappast ei kvinne er invitert til nokon festival som eit toppnamn?!
Eg skal ikkje hengje heile argumentasjonen på det med stemmerettsjubileet - men kanskje nettopp derfor er det så påfallande kor lite verda har bevega seg dei siste 100 åra! Også på den musikalske sida!
I det politiske rommet og i styreromma er det krav om 40 % representasjon av kvart kjønn. Kvifor kan ikkje og dei ulike festivalstyra bli litt meir bevisst kven dei sett opp på ei alt frå kort til ei lang liste med namn på artistar?!

Det er vel kanskje ikkje så nøye, vil nokon meine. Men i likestillinga sitt namn vil vi vel ikkje ha ein musikkbransje som er 100 % maskulin? Kor er kvinnene som skal vere føregangspersonar for alle dei ungdommane som kjem etter oss? Det er trass alt slike festivalar som er ei av artistane sine viktigaste inntektkjelder sommarstid! Viss ikkje fokuset blir å få fleire kvinnelege artistar opp og fram på festivalscenene, er eg sterkt bekymra for kor mange kvinner som i framtida vil gå for å vere profesjonell musikarar og artistar! Gapet i mellom dei som er veldig kjent og dei som prøver å arbeide seg oppover i systemet i motvind trur eg vil bli gradvis større. Eg trur og at det vil gjere at stadig fleire kvinner vil ramle ned frå denne stigen nettopp fordi det vil - om ikkje noko endrar seg dramatisk - bli stadig vanskelegare å nå fram til eit større publikum!

Eg vonar eg tar feil i mine påstandar og framtidssynsing, men akkurat no trur eg dessverre eg har veldig rett!

Gratulerer med dagen, alle landets kvinner!

Har du hengt ut flagget i dag? Det er i dag som er sjølvaste kvinnedagen i Noreg! I dag burde alle vakre kvinner i by og bygd, ved fjord og i hei ha hengt ut flagget! I dag er det 100 år sidan vi kvinner fekk røysterett!

Ja, det er i dag det skulle vore kvinnedag! I dag har alle landets kvinner god grunn for å hengje ut flagget og markere takksamheit til dei kvinnene som rydda veg i vellinga for oss på begynninga av 1900-talet! Ein skal ikkje gløyme at det første forslaget om kvinneleg røysterett vart stemt over allereie i 1890. Før det endeleg vart vedtatt i 1913, var temaet røysterett til alle opp til handsaming i Stortinget 15 gonger! Sjølve grunnlovsendringa var det røysta over ni gonger før ho vart vedtatt.

Noreg var det fjerde landet i verda som fekk stemmerett! Australia, New Zealand og Finland var før Noreg. Det kan vere verd å kaste eit blikk tilbake på Noreg for rundt hundre år sidan!
På den tida var landet blant dei fattigaste i Europa. Tyskland hadde nokre år før begynt å byggje opp hæren sin. Det var ei stadig auke av uro over heile verda - både i Amerika, Europa, Afrika og Asia, spesielt Kina. Berre tre dagar etter at det norske Stortinget hadde vedtatt stemmerett til kvinnene i 1913, braut den andre Balkankrigen ut berre åtte månadar etter den første - det som av mange har vore omtala som det urolege hjørnet av Europa! Opptakta til første verdskrig var i gang!
Det viktigaste kravet bak ønsket om stemmerett til alle i Noreg, var betre sosiale og økonomiske rettigheiter. Sjølvsagt skapte dette skarpe kantar mellom frontane. Fredrikke Marie Qvam var den framste talskvinna for utvida stemmerett, og ho prøvde og å få dette spørsmålet inn i folkeavstemminga om unionsoppløysing i 1905 - utan å lukkast! I etterkant vart det på Qvams initiativ samla inn 300 000 underskrifter frå kvinner over heile landet som støtta eit sjøvstendig Noreg! Den samme Qvam var og ei av foregangskvinnene som etablerte Norske Kvinners Sanitetsforening like før unionsoppløysinga!
I 1907 vart stemmerett for kvinner endeleg vedtatt, noko som førte til at Anna Rogstad stilte som første kvinnelege vararepresentant på Stortinget i 1911. Heilt over var ikkje kampen, og sjølv om formannskapslovene opna for kvinneleg stemmerett, vart ikkje dette grunnlovsforslaget vedteke i 1911 heller. I 1911 skjedde det imidlertid ei rekke andre hendingar som var viktig i kampen for kvinners rettigheiter. Elise Seim vart den første kvinnelege sakførar i Høgsterett. Den internasjonale kvinnedagen vart innført 8.mars. 17.mars møtte Anna Rogstad som første kvinne på Stortinget. Tre veker seinare vart det stifta ei kvinneleg fagforeining som hadde sommarferie som sitt framste krav!
11.juni 1913 vart det altså fleirtal for stemmerett for alle menn og kvinner over 25 år i Noreg! Ein lang kamp fekk ein lukkeleg ende!

Det kan vere interessant å sjå litt på korleis det står til i Noreg hundre år seinare! For samme dag som denne 100-årsmarkeringa finn stad, vert følgjande melding publisert: Berre 65 av 171 toppkandidatar til årets stortingsval er kvinner - og det er 4 % færre enn for fire år sidan! Fortsatt er det vanskeleg å få kvinner til å delta i samfunnsdebatten! Til trass for at talet på kvinnelege ministrar er høgt, har det fortsatt vore berre ein kvinneleg statsminister i Noreg! Både Island, Israel og Pakistan låg langt føre Noreg i denne kvinnepolitiske revolusjonen! Og som Aftenposten skriv i dag: Fortsatt fins det mesta ikkje kvinner som har fått plass på ein sokkel som statue!
Derfor vonar eg mange kvinner (og menn) har hatt flagget ute i dag og markert denne viktige åremålsdagen! Vi treng kvinner som går foran - vi treng kvinner som taler kvinners saker - vi treng det kvinnelege engasjementet!

PS! 3.november bør kvinner over heile verda gå saman om ei storstilt feiring! Då er det 100 år sidan bhen vart patentert! Ikkje så heilt uvesentleg hending det heller!!! DS!

Gratulerer med dagen, damer!

Dugnad: Skal vi kaste litt mindre mat?

No for tida har eg eit gratisabonnement på avisa Nationen! Dei lovte å sende ho til meg heilt utan vilkår - eg treng faktisk ikkje lese avisa før ho hamnar i søpla - saman med alt det andre dagsferske eg har kasta!

No prøvar eg å ta meg hardt i saman og bla gjennom avisa og sjå om det står noko interessant i ho før eg kastar ho. Dei siste dagane har det vore fokus på det å kaste mat - eit av dei verkeleg store samfunnsproblema!
Temaet kom opp i etterkant av verdas miljødag onsdag 5.juni. Tre ministrar - landbruks-, miljøvern- og forbrukarminsteren troppa opp på ein butikk på Oslos beste vestkant for å fortelje kva mat dei var snarast om å kaste. Det høyres unekteleg ikkje bra ut at landbruksministeren fortel at det er mjølka som han slår fortast ut. Det er nok ikkje mykje vaffelsteiking der i garden, nei!
Forbrukarministeren er nok meir på line med dei aller fleste, for ho kastar brød mest. I eit samfunn kor folk flest ikkje har tid og høve til å bake eigne brød, er det ikkje så reint få kneipbrød som passerer i kassa på dei mange supermarkeda. Og kneipbrød er sjeldan fersk meir enn den dagen det var baka, og hamnar nok nokså fort i søpla hos mange.

Eg skal vere forsiktig med å klappe meg sjølv på skuldra og applaudere for meg sjølv, men eg veit at dette er noko eg har fått med meg heimanfrå, og som sitt sterkt i meg. Det er faktisk sjeldan det går mat i søpla her hos meg. Jau, eit kålhovud eg trudde eg kom til å bruke, noko agurk eg ikkje vann å ete opp og grønsakene og frukta eg kjøpte i forrige veke som eg trudde vi heilt sikkert kom til å ete. Og nokre kokte poteter som fortsatt ikkje var blitt spist etter tre dagar i kjøleskåpen. Og ein og anna brødskalken - rett skal vere rett!
I vinter har eg vore heimeverande med litt for god tid, og den tida har vorte brukt til mykje baking. Spesielt brødbaking, for det er mesta ikkje ein ting du ikkje kan ha i brøda! Ei dame framheva ein gong potetballkrafta si fortreffelegheit i brøddeigen! So langt har ikkje eg komme, men mjølkeprodukt som held på å går ut på dato, raspa gulrot, eple som er på tur å bli brune og diverse anna eg finn i kjøleskåpen er mat som kan eller har hamna i brøddeigen. På den måten blir det som hamnar i søppelbøtta redusert! På nettet fann eg eit tips om å skrelle brunlege bananar og legge dei i ein pose i frysaren. På den måten har eg alltid banan tilgjengeleg når eg lagar smoothie! Smart, ikkje sant?!

Heimanfrå var eg vant til at matrestane som oftast hamna ut i fjøsen hos sauene og geitene. På den måten var det veldig sjeldan matrestar som vart kasta. Og sjølvsagt - med privat søppelforbrenningsanlegg var det kanskje like så greit at det var slik! Dei aller færraste har dyr som kan overta restane etter måltidet - det er begrensa kva ein stakkars katt eller ein hund kan ta til seg!
Problemet er nok ikkje det dessverre. Eit problem er at det fortsatt er relativt få som komposterar matrestane sine - det er ein måte å ta hand om matsøpla som gjer at det vert mindre som hamnar i det kommunale søppelmottaket. Fortsatt trur eg det dessverre er svært få kommunar som oppmodar innbyggjarane til komposetering og gir insentiv som gjer at den menige borgar vil velgje ei slik søppelhandtering.
Det er og eit problem at folk flest handlar mat som om det er forventa å komme uår! Det er noko ein spesielt ser påskeaften! Då har butikkane vore stengt i to dagar, før dei skal vere stengt i to nye dagar, og folk handlar som om at dei aldri har sett mat før. Utav denne overveldane handlinga av mat, må det kome som ein naturleg følgje at mykje av det blir kasta i etterkant. Nationen fortel i dag at kvar fjerde handlepose med mat hamnar i søpla! Det var ikkje verken folk eller fe som vart mett av den maten!  377 000 tonn mat blir kvart år kasta i søpla her i Noreg! Men det er ikkje berre forbrukarane som er miljøverstingar. Matbutikkar som kastar mat dei ikkje har fått selt , serveringsstader som hiv haugar av matrestar, bønder som må kaste korn grønnsaker som råtna på rot på grunn av veret, eller som ikkje har rett fasong eller storleik. Distributørane som ikkje fekk nok avsetning på matlageret sitt. Eksempla på dei ulike ledda i verdikjeda som sviktar er mange, men det er vi forbrukarane som er verst: 255 000 tonn mat kastar vi årleg!

No skal heldigvis regjeringa, handelsstanden og industrien gå saman og ta grep! Ein kan vel seie det var på verkeleg høg tid! Saman med forskningsmiljøa har dei etablert samarbeidsprosjektet ForMat, som omfattar nettsida www.matvett.no i tillegg til kokeboka Restekjærlighet.  Dette forpliktande samarbeidet mellom myndigheitene og ulike aktørar i matbransjen som er under oppsegling, har satt seg eit svært hårete mål:
MATSVINNET I HEILE VERDIKJEDA SKAL REDUSERAST MED 25 % INNAN UTGANGEN AV 2015!!!
Det er du og eg som skal gjere det! Det er vi som skal begynne å ta rev i segla og gå oss sjølve etter i sømmane! Det er vi som skal bli meir bevisste på kva vi treng i det vi går inn dørene på Rimi, Rema og Domus. Vi skal bli meir bevisste på korleis vi handterer maten, og ikkje minst få meir kunnskap om kor haldbar maten er. Kor lengje kan ein eigentleg ha mat som er merka "best føre" i skåpen?

Eg vonar det er fleire enn meg som vil vere med på dette skippertaket! Eg vonar at stadig fleire vil bli meir bevisste på kva mat dei handlar og på kva som til slutt hamnar i søpla. Rundt omkring i verda er det eit stadig aukande søppelproblem - vi i den vestlege verda har både kunnskap og økonomi til å gjere vårt for ikkje å lage vårt søppelberg!
Medan eg skreiv denne teksta, var det ei reportasje i Kveldsnytt om fattige menneske i Tahiti - ei seksbarnsmor som har lite pengar, lite mat, og maten har lite næring. Borna er små i storleiken, og dei store magane fortel sitt om kva mangelsjukdomar dei har. Desse borna har truleg aldri fått oppleve å ete seg mette!
Kanskje det er på tide at vi i den vestlege verda begynner å ta inn over oss korleis vårt enorme forbruk og konsum faktisk er ein trussel ut i den store verda. 20 % av verdas befolking et 80 % av jordas matressursar. Dei andre 80 % et dei restrerande 20 % som er tilgjengeleg. Slik kan det vel ikkje fortsetje?!

På veg tilbake mot kvardagen...

"Tillat deg å gråte og rase med én gang. Få gørra ut." Seier Anne Cecilie Remen i Norsk Ukeblad denne veka - det handlar om korleis ein reagerer når ein får ei kreftdiagnose.

Kva er det med meg? Då eg las det, begynte eg med ein gong å tenke på kva eg sjølv hadde gjort. Har eg tatt meg tid og rom til å gråte og rase over kreftdiagnosa eg fekk?  Svaret trur eg er nei, eg har ikkje gjort det. Eg vart berre redd - veldig redd!

Det er i desse dagar tre år sidan eg fekk den forhatte kreftdiagnosa. Ein 2 cm lang kul i brystet - det var uråd å unngå å kjenne han - men det kunne jo eigentleg vere kva som helst - kulen kunne vel forsvinne like fort som eg hadde oppdaga han. Slik gjekk eg og tenkte i eit par månadar - åleine i mi eiga tankeverd!

For å gjere historia kort: då eg først gjekk til legen, gjekk alt veldig fort: Allereie veka etterpå var eg på mammografiundersøkinga, og ei veke seinare låg eg på operasjonsbordet! Og feriesesongen var akkurat begynt på Molde sjukehus, og det var mange korridorpasientar. Eg har trekt fram denne eineståande handsaminga eg fekk fleire gonger! Då eg vart sjuk, fungerte helsevesenet!

Gråte og rase... eg veit ikkje om eg har gjort det... Eg kan minnes eg sat aleine med fortvilinga over sjukdommen - minstemann var berre 2 1/2 år då. Mange gangar fortvila over omgjevnadane - all uroa det medførte, utmattinga, kranglinga, bivirkningane, den forhatte einsemda... Fortvila når ikkje andre kunne skjønne korleis eg hadde det. Fortvila for at eg sikkert ikkje greidde å skildre det heller. Beit tennene saman og gjekk på vidare. Begynte på masterutdanning - for å fylle tida borte frå arbeid med noko konstruktivt! Etterpå var eg glad for at eg hadde gått i gang med det kraftåttaket som slike studiar er, slik at iallfall hovudet var i drift medan gifta herja rundt i kvar einaste celle i kroppen. Cellegift er ein hard kur for ein sjukeleg kropp!

Eg kom meg tilbake i arbeid - berre eit par månadar etter at behandlinga var avslutta, var eg tilbake ein dag i veka. Eg var tilbake i den ordinære jobben min då hausten kom, kroppen fungerte greit - sliten, ja, men det var til å handtere! Og arbeidet gjekk bra i eitt års tid.

Heilt fram til dagen då alt endra seg. Eg kjem liksom aldri unna den dagen - då eg vart åleine med ungane. Fordi den endra meg som menneske endå meir enn sjukdommen hadde gjort. Fordi då eg trengte at nokon brydde seg om meg, så såg eg ingen. Fordi at eg var i fritt fall då eg trengte noko å halde fast i. 

Då eg trengte at arbeidskollegaene mine skulle bry seg og gi meg ein klem, veik dei unna. Så eg greidde ikkje å komme meg tilbake i arbeid igjen. Arbeidslysta forsvann, ingen motivasjon, ingen konsentrasjon, knappast eit smil å tvinge fram. Berre kampen for tilværet - og den kjempa vi rimeleg åleine; ungane og eg. 

Men no er eg snart friskmeldt - berre ferien begynner, så skal eg vere frisk nok til å sjå framover mot ei ny arbeidsøkt til hausten. Klart eg er spent på korleis det blir. Eit år borte frå kollegiet med berre nokre få, sporadiske møter set sine spor - sikkert ikkje berre for meg.

Det er mange arbeidsplassar som gøymer seg bak det å vere ei IA-bedrift. Inkluderande arbeidsliv - det høyrest jo bra ut når du seier det. Men å oppleve det? Ja, det kan vere noko heilt anna. Eit administrativt formular - eit papir som skal diskuterast og signerast. Utover det er det ingen ting.

Kvifor er ikkje 'inkluderande arbeidsliv' noko som vedgår alle i bedrifta - på alle nivå? 

Det er klart eg har lurt på kva ansvar andre har for å få kollegaen tilbake i arbeid... eg føler eg sit inne med ein del erfaring som ikkje berre er av det gode. Eg trur ikkje eg seier for mykje om eg fortel at eg har diskutert det med sjefen - meir enn ein gong! Og det er det som gjer det tungt - at eg har vore nøydd å seie frå meir enn ein gong! Det er heilt sikkert fleire enn min arbeidsplass som enten ikkje vil eller ikkje kan ta imot slike tilbakemeldingar frå grasrota, og bruke det som ei retningsline vidare for auka trivsel og som eit motiv for å få arbeidstakaren tilbake i arbeid. Og det synes eg er synd.

Eg snakkar ikkje berre for meg sjølv - som eg har sagt til leiinga: Eg har ressursar til å greie meg - men eg talar for dei som ikkje er så sterk som kanskje ein gong vil oppleve ei minst like stor krise som eg har gjort. Derfor er det så trasig ikkje å bli lytta til. Å ansvarleggjere kvarandre i langt større grad er vel ikkje farleg - men veldig utfordrande! Det er alltid utfordrande å bry seg om andre - det krevst noko av ein sjølv.

Dette blogginnlegget vart til inspirert av Anne Cecilie Remen - intervjuet med ho i Norsk Ukeblad denne veka, bloggen hennar og innspel vi har gitt til kvarandre på facebook!

Eg helsar deg, Hoemsetra!

"Du kjem ikkje nærmare himmelen enn dette," smilte eg til mine cityboys frå Sidney! Og visste at eg hadde orda i min munn - 12 blanke, små fiskar låg og spegla seg i bøtta - omtrent slik eg hadde lova dei mange månader før!

Alle menneske treng tilføring av balsam! Ei av fleire tydingar av ordet er at det har avstressande verknad! Min balsam er Hoemsetra - barndomsheimen min - staden der eg finn att balansen i tilværet!!
Eg hadde ei alldeles nydelig pinse omgitt av balsam - mykje balsam!

Eg har snakka før om kor viktig oppveksten på Hoemsetra har vore for meg! Langt fra folk - og mesta heilt utan dekning av både tv og telefon (iallfall dei siste åra)! Ikkje rart pappa kaller det øydemarka! Utan oppveksten der på vestsida av Eikesdalsvatnet ville det vore vanskeleg å greie det lange, vonde året eg har hatt. Utan oppveksten på Hoemsetra hadde eg ikkje vore i stand til å handtere den enorme einsemda. Men best av alt: Utan Hoemsetra ville eg og ha vore mange vennskap fattigare!

Du hamnar ikkje tilfeldigvis på Hoemsetra! Sjansen for at du gjekk feil og hamna på Hoemsetra er minimal. Det er berre to måtar å komme seg dit på: Anten til fots over fjellet eller i båt. Då eg vaks opp, måtte vi ofte fare i båt når vi hadde noko sosialt som foregjekk på kveldstid. Eller vi låg over i salongen på ferga.

Hoemsetra.
Å gå i skogen og kjenne at våren er her! Å fare i båt langs land og sjå korleis naturen har endra seg sidan sist eg for forbi! Å dra opp småfisk fra garnet som speglar seg i det blanke, klåre vatnet! Å sitte på verandaen og berre vente på at ei fonn - stor fonn - skal komme! Det er så mykje å glede seg over! Det er så mykje som kan takast inn i sjela!

Men det har ikkje alltid vore slik. Å vere der saman med søskena mine, var nokså greit. Vi gjekk heile runden rundt garden på ski, gjekk inni Lia og såg kva vi fann der, gjekk til Hoemsbu og såg etter folk - helst andre ungdommar. Det var greit når vi var tre saman.
Først for bror min. Så for mamma og søster mi. Utsagnet "Du skal bli på Bufast all di tid" gjaldt ikkje lenger, for i utbygda kunne ein ikkje bu om ein ville ha utdanning og arbeid. Så eg vart aleine saman med pappa og bestemor. Eg var mesta 14 år gammal. Kva liv var det for ei ungjente?
Eg skjønar fortsatt ikkje heilt korleis eg kom meg gjennom desse åra, men utan Hansi, Thomas, Jonathan, Anna, Bjørg Marit og ei rekke andre brevvenner hadde det vore vanskelegare! Breva eg kunne sende ut i verda vart mi flukt frå det veldig spesielle livet. Breva som ferga kom med kvar veke til meg, gjorde at eg kunne føle meg som ein del av verda omkring meg!

Eg har lurt på kven som kan ta æra for at eg kom meg heilskinna gjennom skuletida - stort sett åleine i klassa. Bestevenninna mi flytta etter tredjeklassen, og først etter at eg vart vaksen, skjønte eg kva det faktisk gjorde med meg. Det skulle vere ein menneskerett å ha eit klassemiljø på den skulen ein går på! Menneskerettane gjaldt vel ikkje all veg meg sjølv! Men eg har takka kommunen i mitt stille mange gonger for at eg fekk bytte skule det siste året på ungdomsskulen. Katastrofa var nær - eg kunne blitt åleine i ungdomsskulen. Eg hadde nekta - og kunne blitt ein skikkeleg skuletapar! Men Nesset kommune tok ansvaret og sørga for at eg fekk bytte over til Eresfjord, fekk eit sosialt miljø rundt meg, og kom meg vel gjennom. Var vel ikkje for ingen ting kontaktlæraren skreiv i karakterboka til jul: "Ingunn set det sosiale framfor det faglege"! Eg hadde mykje å tak att på kort tid!

Så besøka på Hoemsetra vart færre og færre etter kvart som eg vart eldre og eldre. I 1990 var eg ferdig med vidaregåande, og etter tre år på hybel i Molde, gjekk vegen til Tromsø. Om hausten vart Eikesdalsvegen ferdig, og pappa og bestemor flytta. Det vart neste sommar før eg kom attende til barndomsheimen. Alle andre plassar var bedre og meir interessante. Ei natt i året fekk halde, det var så langt tolmodet strakk seg. Alt det gale som menneske og samfunn har gjort mot meg, var det Hoemsetra som fekk skulda for og måtte ta støyten for. 
Så gjekk åra. Noko endra seg i meg. Ei natt vart til to netter - to netter vart til tre-fire. Eg fekk eigne ungar eg ville gi både røter og vingar. Hoemsetra vart ein stad som pulserte - kor eg møtte att mine gamle ferievenner frå barndommen. Det vart gode kjensler å dra tilbake til jenterommet mitt som tok i mot morgonsola grytidleg om morgonen!

Men Hoemsetra har jo ingen kjensler - Hoemsetra ligg berre der på vestsida av vatnet og kviler - og er nok glad for den som kjem og brukar staden.

"Mamma, veit du kor eg likar meg aller best?" sa Aleksander tidlegare i vinter. Han lengta slik til at vatnet og snøen skulle tine på Hoemsetra, så han kunne springe berrføtt bortover marka. "Vi har avlyst gauken," svara han då eg sa gauken ikkje hadde galt enno. På Hoemsetra gjeld ikkje koko-reglane for å kunne gå berrføtt - iallfall ikkje for ein femåring!

Eg fortel om mitt balsam - fordi eg veit alle menneske treng ein plass å kvile ut! Eg vonar du har din slik spesielle plass!

Då eg var unge, var eg ofte her i skogen og sjekka om det var sauar
som hadde lamma der. Det var innmark då.

Mai månad er ein månad kor ein ventar og ventar på at fonnene skal gå!

Posering anno 1985 (Foto: Jonathan).

Posering anno 2013! (Foto: Jonathan).

For ei enorm lykke det var for meg i pinsa å vise min australske ven,
Jonathan, Hoemsetra - som han berre hadde sett frå fergå!

Aleksander og mammaen der han likar seg aller, aller best!

Det er slik livet er best - når Ingvild kan lære seg å handtere eit fiskegarn
av bestefaren sin! 

Å finne kvile i vatnet!

Utsikta til fjella har alltid vore storslått. Kanskje i år er
det året kor eg kjem meg opp i fjellheimen att?

19.mai var det 28 år sidan eg vart konfirmert i Eikesdal
kapell - eitt år for tidleg, slik at eg hadde selskap på kyrkjegulvet!

Jonathan og eg møttes på ferga - BF Mardøla - ein haustdag i 1985. At eg
skal få kjenne lykka det er å ha ein så god ven på andre sida av kloden,
er mesta meir enn eg kan fatte!

Flomstore Fløtelva!

Dette er nok den viktigaste lærdommen eg har med meg
frå Hoemsetra!

Eg går aldri lei av denne utsikta! Mang ei sommarnatt ved kjøkkenbordet
har eg sitte og studert Goksøyra og tenkt små og store tankar om livet! 

Båten har alltid vore det viktigaste kommunikasjonsmidlet vårt med omverda!

PS! Tittelen på dette blogginnlegget er ei omskriving av tittelen på boka Eg helsar deg, Nordmør, som favorittforfattaren min, Anne Karin Elstad, skreiv som hylling til Nordmøre.

Historia om eit vennskap

Av og til utgjer eit møte med eit anna menneske ein vesentleg skilnad i livet. Møtet med Jonathan vart eit slikt møte.

Det var september 1985 - ein månad før eg skulle fylle 14. Det var mamma sin bursdag, men ho var ikkje der. Eg har ofte sagt, iallfall tenkt, at 1985 og 1986 er to av dei viktigaste åra i livet mitt, dei åra eg møtte mange menneske som har vore med og forme meg som menneske, og som faktisk er blant mine beste vener fortsatt!

Eg skulle heim frå skulen på same måten som alle andre dagar. Ferga var skulevegen min, og av og til hadde eg selskap og av og til hadde eg ingen selskap ombord. Denne dagen hadde eg selskap av tre karar, og sidan det var berre oss, tenkte eg at eg kunne jo prate med dei (eg var i god flyt etter å ha blitt venn med nokre tyske gutar om sommaren).

Det var to karar frå Israel pluss Jonathan. Høgreist, blond, triveleg, medisinstudent, 21 år gammal - frå Australia! Før eg gjekk av ferga, hadde vi utveksla adresser, og vorte einige om å skrive brev! Tenk at han ville skrive brev med den "litje skitungen" frå inni øydemarka på hi sida av kloden!!!

At den adresseutvekslinga skulle bli til eit venskap uten ende, kunne eg ikkje sett for meg den septemberdagen i 1985.

Åra gjekk, og Jonathan og eg skreiv brev til kvarandre slik i ny og ne! Han studerte medisin, og eg hamna på vidaregåande i Molde. Men så kom det ikkje brev frå Jonathan lenger... Eg veit ikkje om eg tenkte så mykje over det... iallfall ikkje anna enn at eg syntes det var leit, for eg sette utruleg stor pris på brevvenskapet vårt!

Ein eller anna kveld i 1999 i Tromsø.

Mykje vatn har definitivt rent i elvene sidan eg gjekk ut frå Molde vidaregåande ni år tidlegare. Akkurat der og då trur eg ikkje eg såg for meg anna plass å bu enn i Tromsø. Så ringte telefonen. Ei dame frå Austlandet som hadde vore i Australia og farta. Og ho hadde med helsing heim til meg! Ho hadde vore på sightseeingtur med helikopter i området ved Ayers Rock. Sidan dei var siste passasjerane den dagen, begynte dei å prate med piloten. Det kom fram i praten at dei var frå Noreg. "Åh, eg hadde ein brevven i Noreg som heita Ingunn Karijord, kan du prøve å finne ho?" utbraut han!

Det var "min" Jonathan som hadde droppa medisinen til fordel for helikopterkøyring. Og han hadde ikkje gløymt meg! Han hadde berre mista adressa mi. No var det nok ein gong min tur å få adressa hans. Så eg skreiv brev. Etter ei lang stund kom det brev attende. Gul konvolutt hugsar eg, skal tru kor den vart av?! Så fekk eg historia om Jonathan - det vart litt slik "take it or leave it", og eg valde å ta den med. At Jonathan er homofil kunne då ikkje øydeleggje venskapet vårt!

Det vart ikkje så mange brev, men vi visste at den andre var "still alive" og korleis livet til den andre slik omtrentleg såg ut. Vi var innom chatten, og eg prøvde å overtyde han om kor godt "sheep-in-cabbage" er!

Så vart eg sjuk, og Jonathan trøysta per sms og kryssa fingrane saman med meg. Og ringte meg gjorde han og. Då kjende eg at eg vart litt friskare berre av det!

I fjor vinter hadde vi begynt å skype! Tenk å sjå han medan eg tala med han! Glede! Fekk helse på sambuaren hans og hunden hans!

Så slo lynet ned i heimen min - Runar døydde. På den andre sida av kloden sat trofaste Jonathan og støtta og oppmuntra meg og brukte timar på skype saman med meg. I november kom den finaste forseinka bursdagsgåva eg kunne få: Jonathan og Todd hadde tinga seg ferietur til Europa! Og det finaste av alt: Eg skulle få den første veka deira!!!

No er kofferten pakka, og eg er klar for å legge vegen sørover. Helgetur i Oslo før flyet tar meg og Ingvild til København! Der står Jonathan og Todd og ventar på oss! Så skal vi endeleg helse på kvarandre igjen for første gong på mesta 28 år! Er det rart eg gler meg?!

Tysdag skal vi på Eurovision Song Contest i Malmø, og onsdag skal dei vere med meg heim. Sjølvsagt skal eg tak dei med dit kor Jonathan og eg møttes: På Eikesdalsvatnet! 

Nokre gonger gjer berre møtet med eit anna menneske eit heilt uutsletteleg inntrykk! Møtet med Jonathan var slik! Venskap har ingen landegrenser - det er iallfall heilt sikkert!

Kva visste vel eg om livet då Jonathan knipsa dette bildet av meg i 1985?!

Sorg hos born på møteagendaen

Spørsmål til ordførar Ståle Refstie i kommunestyremøte i dag, 8.mai.

Ordførar og kommunestyre.

I dag gjer eg eit sokalla politisk comeback. Det siste året har vore svært spesielt for meg, og det har vore lite politisk tenking.

Som de veit alle her, mista eg mannen min for eit års tid sidan, og eg vart sittande att åleine med to born. Dessverre veit eg at vi ikkje er åleine om denne situasjonen. Berre det siste året har minst fem menneske her i Sunndal i alderen begynninga av 30-åra til begynninga av 40-åra døydd – enten plutseleg eller etter ei tids sjukdom. Tilbake sitt det ein eller ei som har mista ektefellen sin, og tilbake sit det born som har mista ei mamma eller pappa. Tilbake sitt det og born som har mista ein kjær onkel eller tante, og alle desse borna sit att med sorg og sakn etter eit menneske dei var glade i. Eg kan med handa på hjartet seie at eg føler med desse andre som og har mista. Å vere ein som sit att med ansvaret for borna kor ein sjølv sørgjer og ein skal samstundes tak seg av borna si sorg, er ei vond og tung erfaring eg trur fleire enn eg har gjort seg, men som eg skulle ønskje ingen trengte å gjere!

Men korleis er så situasjonen for alle desse borna som har vorte påført denne tunge hendinga i sine unge liv?

Kommunen har eit kriseteam som skal tak seg av slike situasjonar, der mellom anna PPT er med saman med mellom anna presten og helsestasjonen. Når ei krise skjer, skal dei vere i beredskap om det er behov. Slik eg har både oppfatta det og erfart det, skal det vere kort veg mellom førstelinetenesta og brukaren. Dessverre er det ikkje alltid det fungerer slik, og som mor så har det vore mange tunge stunder kor eg ser at borna mine treng meir profesjonell hjelp enn det eg kan tilby, men kor mangel på folk anten på helsestasjonen eller i PPT har gjort at den hjelpa ein treng ikkje har vore tilgjengeleg.

I møte i Oppvekst- og omsorgsutvalet onsdag 24.april vart krisehandtering av born i kommunen tatt opp som spørsmål til tenesteleiar Kari Korsnes, og eg var greit nøgd med svara. Der orienterte ho og om at det er eit tilbod gjennom helsestasjonen når born mistar ein av foreldra sine av forventa årsak.

Eg kjenner meg likevel ikkje heilt trygg på at alle born som er råka av dødsfall i familien, enten det er foreldre, søsken, eller nokon andre som står ein nær, er så ivaretatt som iallfall eg skulle ønskje.

Like før jul hadde Romsdals Budstikke ei reportasje om dette temaet, om viktigheita av å ta born si sorg på alvor, og det var omtalt sorggrupper for born som er i funksjon i Molde. Eg gløymte dessverre å ta med meg den avisa i dag, men det kom fram i reportasja at slike sorggrupper kan drivast gjennom til dømes kyrkja eller helsestasjonen. Eg trur det er viktig at slike grupper drivast gjennom nokon som har det innanfor sitt fagfelt og profesjon.

I Aura Avis sitt julenummer etterlyste eg slike sorggrupper for born her i kommunen, og det er eit type tilbod eg trur det dessverre vil vere nokon til ein kvar tid som har behov for.

Derfor er mitt spørsmål til ordføraren: Er ordføraren tilfreds med det tilbodet som fins til born som råkast på denne måten, og er sorggrupper for born noko du vil vurdere å ta initiativ til å få i gang?

Eg vil kome tilbake med svaret til ordføraren når eg får det oversendt frå han, men konklusjonen var at han vil ta det opp med rådmannen og sjå om det er høve til å etablere det.

I tillegg hadde eg følgjande innlegg i ei utbyggingssak:

INNLEGG I SAKA OM UTBYGGING AV OMSORGSBOLIGAR

Det er eit faktum at eldrebølgja er på veg, også til Sunndal, og det er eit faktum at Noregs befolkning blir stadig eldre – stadig fleire bikkar 100 år. Det er vesentleg fleire som er 100 år i dag enn berre for 10 og 20 år tilbake i tid.

Når kommunestyret i dag skal vedta utbygging av omsorgsboligar, kan ein ikkje berre tenke fram til 2020 – det er berre sju år fram i tid. Nei, ein må tenke fram mot 2030 og 2040 – til den tid at eg blir 60-70 år gamal. Når eg er 70 år gamal, kan eg fortsatt ha foreldra mine i live – sjølv om dei då har bikka 100 år!

Det er og eit faktum at med det levesettet vi som er i min alder og yngre har, så studerer ein lenger, og ein venter lenger med å få born. Det er ikkje uvanleg å vere nærmare 30 år gamal før ein er kommen seg ut i arbeid. Dette vil setje føringar for den pensjon ein skal kunne heve når ein bikkar 67 år. Når innteningsperioda er kortare, vil det ein kan tak ut i pensjon bli lågare.

Kva har så dette å gjere med omsorgsboligane i Sunndal å gjere?

Jau – når min generasjon skal flytte inn i boligane ein gong mellom 2030 og 2040, er det grunn til å tru at betalingsevna er lågare enn den er i dag, fordi alle vi som har mange år bak oss på universitetet, ikkje har hatt høve til å opparbeide oss full pensjon. Dette meiner eg er eit viktig poeng å ha med seg når ein skal avgjere korleis denne utbygginga skal skje. Det eine er at om tjue år er det eit vesentleg større behov for fleire rom enn det er per i dag, det andre er at ein skal og ta høgde for den økonomi folk flest har, og då gjere sitt for å avgrense utgiftene.

Det å byggje to rom ekstra vil vere med på å senke utgiftene for bebuarane totalt sett. Dette er areal som er meint som fellesareal, men som min partikollega Arne Christen Drøpping har sagt: Det er lettare å samle folk i eit lokale enn i tre lokale viss det er ei særskilt tilstelning.

Derfor står KrF fast ved forslaget som Arne Christen Drøpping fremma både i eldrerådet og Økonomi og plan om at kommunestyret ønsker å få vurdert om fellesareal i 2. og 3.etasje kan omgjerast til bustadeiningar.

Kommunestyret ønsker å få vurdert om fellesareal i 2. og 3.etasje kan omgjerast til bustadeiningar.

Ingunn Karijord

På vegne av KrF og Venstre

08.05.2013